SVEDO[TVA

Istorijata ne e samo minato

RAZNI VARIJANTI NA MAKEDONSKI PRISPIVNI PESNI

Pi{uva: Aleksandar DONSKI

  • Makedonija ima golema istoriska tradicija so svoi carevi, koi ~esto pati, posebno vo narodnite prikazni, no i vo detskite folklorni tvorbi, se spomnuvaat. Mo`ebi na toj na~in, preku imaginacijata na narodniot tvorec, se vr{i potsetuvawe na ovoj slaven del od makedonskata istorija, a istovremeno se zadovoluva i eden od osnovnite elementi so koi se razgoruva detskata fantazija preku asociraweto i povrzuvaweto na caricata (carot) so nekoi damne{ni romanti~ni vremiwa.

Prodol`uvame so nabrojuvaweto na prispivni pesni od isto~niot del na R. Makedonija, od koi, dobar del, dosega nikade ne se objaveni. Slednata (vtora po red) pesni~ka glasi:

Dojdi son~e

od osoj~e;

Da uspije{

ma{ko dete;

Da mi nane

i porasne.

Ovaa pesni~ka se pee so ista melodija kako i prvata (navedena vo prethodniot broj na MS) i vsu{nost pretstavuva varijanta na istata. Pesnata e pozastapena vo Vinica (so selata), no i vo nekoi berovski sela, kako {to e Vladimirovo.

3.

Nani, nani, ma{ko dete;

Dojde sona od Soluna

da uspije mojto bebe.

I ovaa pesna e varijanta na prvata, a jas ja zapi{av vo golemoto planinsko {tipsko selo Leskovica. Melodijata im e ista.

4.

Nani mi bebe

u {areno }ebe;

Da mi porasne{

kako ........

Vo ovaa pesna na praznoto mesto se ka`uva imeto na drugo dete koe, po obi~aj, e brat~e, sestri~ka ili drug rodnina (a mo`e i sosed) na bebeto koe se uspiva i e pogolemo od nego. Pesnata e poznata vo re~isi site naseleni mesta vo isto~niot del na R. Makedonija. Vo Vinica ovaa pesna se peela isklu~ivo na praznikot Lazara, koj se slavi na edna nedela pred Veligden. Vo seloto Vir~e (Del~evsko) postoi skratena varijanta na ovaa pesna koja glasi:

Nani, nuni

bebence,

u {areno }ebence.

Odime ponatamu:

5.

Nani, nani, bebe

u {arena lulka,

u beli peleni.

Melodijata na ovaa pesni~ka e ista so onaa pod broj 4. Pesnata ja zapi{av vo radovi{koto selo Luvnica i istata se pee dodeka novorodenoto bebe se blagoslovuva od postarite vo prvite denovi od negoviot `ivot.

6.

Spi, pile, spi!

Tatko ti e na orane;

Majka ti e na kopane.

Ovaa prispivna pesna e poznata vo ko~anskite sela, a jas ja zapi{av vo golemoto ko~ansko selo ^e{inovo. I vo nejzinata sodr`ina (kako i vo sodr`inata na pesnata broj 1), doa|aat do izraz ekonomsko-socijalnite priliki na vremeto vo koe taa e nastanata. Dodeka majkata i tatkoto se po cel den na rabota, babata ili postarata sestri~ka (a mo`ebi i brat~e) se gri`at za bebeto.

7.

Nani mi nani,

moe milo ~edo;

Zdrav da mi bide{;

Da mi porasne{;

Da mi se o`eni{;

Ku}a da napravi{.

Melodijata na ovaa pesna e sli~na so melodijata na pesnata pod broj 4. Najmnogu e zastapena vo Vinica i Vini~ko, a ovaa varijanta e od seloto Blatec. I ovde doa|a do izraz socijalniot moment, jasno artikuliran preku `elbata na roditelot, deteto da uspee vo `ivotot so toa {to }e go ostvari ona {to toga{ pretstavuvalo najgolem `ivoten dostrel - da napravi ku}a i da se o`eni.

8.

Nani mi nani, detence!

Mama mu vare ka{i~ka;

]e mu ja turi u pani~ka;

]e mu ja dava sos la`i~ka.

Preku ovaa pesna, na posebno ne`en na~in, doa|a do izraz qubovta na majkata kon deteto. Interesno e toa deka ova e edinstvenata prispivna pesna na koja naidov, kade jasno se spomenuva majkata kako ~uvar na deteto. Pesnata e poznata vo selata na najisto~niot del od R. Makedonija, a ovaa varijanta e od seloto Vladimirovo.

9.

Da mi lula{, mila Maco

sina mi Stojana;

On }e bide, mila Maco,

naslednik na mene.

Ovaa, ne tolku poznata, prispivna pesna se sre}ava samo vo [tip i nekoi ko~anski i del~evski sela. Ovde jasno doa|a do izraz qubovta na tatkoto kon svoeto dete. Tatkoto e otsuten poradi rabota (a mo`ebi i borba), pa ja moli Maca da mu go ~uva deteto koe, otkako }e porasne, }e go zameni vo rabotata t.e. borbata.

10.

Lula se deteto,

otkade jazo;

Tatko mu go gleda;

Da mu jade gazo.

ili:

Lula se deteto,

otkade jazo;

Padna na mrazo;

Skapa si gazo.

Melodijata na ovaa pesni~ka e identi~na so onaa na pesni~kata pod broj 4. Namesto deteto obi~no se pee negovoto ime, a namesto tatko mu, mo`e da se stavi imeto na nekoj od roditelite, rodninite ili prijatelite koi se nao|aat vo blizina. Pesni~kata e poznata vo re~isi site gradovi i sela na isto~niot del na R. Makedonija. Vo Sveti Nikole, namesto: Tatko mu go gleda, sekoga{ se peelo: Baba mu go gleda. Osven koga se uspiva deteto, ovaa pesni~ka se pee i koga deteto se lula vo lulka.

11.

Detska pesni~ka so uspivawe za vreme na lulaweto vo lulka imame i vo sledniot slu~aj. Ovaa pesni~ka glavno e zastapena vo strumi~kite sela:

Kaci, kuci,

dole bani;

- Kade vi se voloveto?

- Tamo dole kaj carica!

- [o prae{e carica?

- Ma{ko dete dr`e{e!

- Kapi~ka mu {ie{e!

So tri konci kopreni;

So dve igli srebreni.

Vo misti~niot tekst na ovaa pesni~ka, isto taka doa|a do izraz ona {to go spomnavme prethodno vo vrska so prepotenciraweto na ma{kite deca vo odnos na `enskite. Interesno e spomnuvaweto na caricata. Te{ko e da se otkrie od kade doa|a toa. Makedonija ima golema istoriska tradicija so svoi carevi, koi ~esto pati, posebno vo narodnite prikazni, no i vo detskite folklorni tvorbi, se spomnuvaat. Mo`ebi na toj na~in, preku imaginacijata na narodniot tvorec, se vr{i potsetuvawe na ovoj slaven del od makedonskata istorija, a istovremeno se zadovoluva i eden od osnovnite elementi so koi se razgoruva detskata fantazija preku asociraweto i povrzuvaweto na caricata (carot) so nekoi damne{ni romanti~ni vremiwa.

Na krajot da zaklu~am deka prispivnite pesni, iako se so ednostavni melodii i kratki tekstovi, eksplicitno uspeale da go apsorbiraat odrazot na ekonomsko-socijalnata sostojba vo Makedonija od krajot na 19 i po~etokot na 20 vek koga vakvite pesni~ki nastanale. Sepak, vo najgolemiot del od niv, osnoven element e bezgrani~nata qubov kon deteto koe se uspiva.

(Prodol`uva)