EDEN BUDALA [TO ]E OPLESKA, STO PAMETNI NE GO OPRAVAAT

Kaj nas, za razlika od onie zemji kade demokratijata e mo{ne stara, ima eden problem. Vo na{ata zemja na vlast doa|aat siroma{ni, nedoka`ani lu|e koi prethodno vo `ivotot ne si go na{le svoeto mesto i koi nemaat nikakava familijarna tradicija za nekakov si imot ili {to bilo drugo. No, preku vlasta nao|aat na~in da dojdat do enormni bogatstva.

STEFANOVSKI: Toa e na{iot glaven problem koj e i od eti~ka priroda, zatoa {to demokratijata, odnosno pluralizmot, ne e zamislen na ovoj na~in kako {to vo na{ata zemja se sproveduva. Pluralizmot treba da bide natprevar na idei, na stavovi. Ovde stanuva zbor za borba za gola vlast za preku nea da se zbogatat poedinci. Tuka ne pobeduva najdobrata ideja, ne pobeduva najjakata politi~ka platforma koja nudi re{enie za ovoj narod. Vakvi izbori so nasilstva, so primitivizam, vo Holandija i vo Belgija te{ko mo`at da se slu~at.

STEFANOVSKI: Za da postoi edna politi~ka partija treba da ima mnogu pari. Parite se ne{to {to go dvi`at svetot. Bez pari ve}e nema ni{to. Toa e doka`ano. Ova ne treba da se elaborira. Eve, za primer }e vi ka`am, koga Kenedi go pra{al tatko mu: "Tato, dali }e stanam pretsedatel na Amerika?", ovoj mu odgovoril: "Sinko, ti gi ispolnuva{ site tri uslovi". Kenedi go zapra{al: "Koi se tie uslovi?". Mu odgovoril: "Ti sinko ima{ pari. Vtoriot uslov e da ima{ pari i tretiot uslov e da ima{ pari". So parite mo`am da te napravam da bide{ ubav, da bide{ pameten, drug da ti napi{e govor i sli~no.

Nekoj }e se zapra{a, zo{to se va`ni parite? Bidej}i ako politi~kata platforma nema na~in da se plasira preku eterot, preku pe~atenite mediumi, taa ne stignuva do gra|anite. Vie mo`ete da imate edna pasta za zabi koja e najkvalitetna, no ako ne ja reklamirate, nikoj nema da ja kupi. A, edna prose~na pasta koja sekoj den se vrti na televizija, sekoj }e ja kupi. Toa se slu~uva i so partiite vo Makedonija. Zna~i, ako zad vas ne stojat golemi pari, vie ne mo`ete da odite po gradovi i sela, da se afirmirate i da se pi{uva za vas.

Sega da se vratam na na{ata partija. [to be{e na{iot problem? Denes koga gra|anite se gladni i zemaat po 6.000 denari li~en dohod, a ti da mu zeme{ nekomu 500 denari za ~lenarina, toa e apsurd. Sega nitu edna partija ne zema ~lenarina.

STEFANOVSKI: SDSM `ivee{e od imotot {to go nasledi od porane{nata komunisti~ka partija. Taa ima{e nasledeno golem imot i vedna{ dojde do vlast, a preku nea ima{e nekoi biroa za pe~atewe. Se pravea fiktivni programi. Taka, na primer, navodno se pravea programi kako da se unapredi firmata. Tie isti programi se davaa na mnogu firmi. Samo {to prvite dve stranici se menuvaa. I taa programa {to }e be{e dadena na firmata ~ine{e 300.000 germanski marki. Firmata im prefrla{e pari za ovoj elaborat. Ima{e slu~ai koga blagajnikot na edna tekstilna firma, koj sosema slu~ajno be{e na{ ~len, gi otvori koricite od elaboratot, uvtrdi deka se odnesuva za fabrika za {trafovi.

Za razlika od niv, drugite novoformirani partii bea finasirani od stranski slu`bi. Jas odbiv da primam pari od stranski slu`bi.

STEFANOVSKI: Konstatacijata vi e to~na. Ako nekoj ne saka{e da go primi elaboratot, toga{ na scena nastapuvaa reketarite. Me|utoa, mislam deka ulogata na SDSM be{e po~esna od ovie partii koi primaa pari od stranski slu`bi. Zo{to vaka razmisluvam? Pred s#, i pokraj site kriminogeni strukturi vo nea, SDSM ne postapuva{e po nalozi na stranski slu`bi. A, nekoi drugi svoite politi~ki ~ekori gi pravea spored planovite i nasokite na stranskite slu`bi. Rabotea protiv interesite na Makedonija.

STEFANOVSKI: Toga{, na prvite izbori spored site anketi, zad nas stoe{e okolu 8 otsto od glasa~koto telo. Partijata nie ja formiravme na 12.4. 1990 godina. Zna~i, na denot koga be{e dozvolen pluralizmot vo Makedonija. Vo po~etokot po~navme da propagirame edna samostojna nacionalna politika. Isklu~ivo desna, kako {to se site narodni partii vo Evropa. Kako se pribli`uvaa izborite, na{iot procent se zgolemuva{e. No, prethodno nie ~etirite partii koi go osnovame frontot treba{e da se dogovorime. Me|utoa, site vedna{ ne si gi otvoraa kartite. Ne mo`evme da znaeme so kakva namera se osnovani i so koi celi se vo politikata.

Takov primer be{e Zemjodelskata partija od Strumica koja, barem na po~etokot, se deklarira{e kako makedonska nacionalna partija, potoa se poka`a deka e ~isto probugarski orientirana. Vo nea bea Mile Nedelkovski i Dimitar Galev. Sepak, taa podocna zgasna.

Vo ovoj front bea MAAK so intelektualcite i VMRO-DPMNE, koj podocna n# nadmudri. Site nie toga{ sakavme da sozdademe nacionalen front, da odime so edna edinstvena lista, bidej}i be{e mnozinski princip. Im ponudivme da se sretneme i da zapo~neme da se dogovarame. Dodeka o~ekuvavme da ni dadat odgovor vremeto pominuva{e, a tie namerno toa ni go pravea za da n# izmanipuliraat. Da zagubime vreme za da ne mo`eme da ponudime lista od kandidati za pratenici. Vo toj vremenski interval tie istovremeno podgotvuvaa svoja lista, a vsu{nost nam ni pravea predizborna sopka. Jas toga{ razmisluvav deka mnogu e pobitno da se obedinime i Makedonija da ja spasime otkolku Partijata da dobie nekolku pratenici vo Parlamentot. No, na mitingot ispadna deka nie go veli~ime VMRO-DPMNE koj se kite{e so na{i perja. Podocna, taa partija duri i gi iskoristi na{ite politi~ki paroli da sobere glasovi. Toga{ sfativme deka vo rakovodstvoto na VMRO-DPMNE se golemi manipulanti, no nekoj odnadvor gi nau~i toa da go pravat.

STEFANOVSKI: Ima mnogu, no za niv }e zboruvam del po del. Vo 1994 godina za posleden pat stranskite slu`bi mi ponudija da bidam niven ~ovek. No, bidej}i gi odbiv rabotite se svrteja da odat udolu. Od toga{ partijata zapo~na da tone, a vo 1996 godina bez nikakvi sredstva se pojavivme na lokalnite izbori. Bez kampawa, bez ni{to, normalno be{e da bideme autsajderi. Za toa bev svesen, no moravme da se pojavime. Me|utoa, sega bez 10 odnosno 15 milioni germanski marki ne }e mo`e{ da se pojavi{ na izborite. Vo sekoj drug slu~aj partijata }e bide edna obi~na brojka na glasa~koto liv~e.

STEFANOVSKI: Toga{ so eden ipol do dva miliona germanski marki mo`e{e ne{to da se stori, ama jas ete gi odbiv. Sega mo`am da se nadovrzam na prethodnoto pra{awe, bidej}i bev mnogu ~esen vo svoite nastapi, pa duri i otvoren da gi kritikuvam i ednite i drugite. Razni strukturi se svrtija protiv mene. A nemav nikakva za{tita, duri mi se zakanuvaa so ubistvo, deka }e bidam likvidiran so inekcii. Mi se zakanuvaa i Albancite. Se zakanuvaa i na mojata familija. Toa sepak odigra vlijanie vrz mene malku da ja smiram topkata. Od druga strana mi padna entuzijazmot da napravam ne{to za Makedonija. Najmnogu bev razo~aran od del od moite ~lenovi pripadnici na makedonskiot narod, so koi go vlo`iv i celoto moe zdravje, moite pari, a duri edna kola amortizirav. Drugite partii mi gi vrbuvaa ~lenovite. Nekoi od moite porane{ni ~lenovi vo Partijata duri za 100 germanski marki se prodavaa na drugite partiski {tabovi. Bev svesen deka ako toj za 100 germanski marki se prodava, istiot mene za 200 germanski marki }e me ubie. Toga{ prodadenite sopartijci me smetaa za glupav patriot. Koga toa go ~uv i u{te mnogu sli~ni raboti, se zapra{av: Za koj narod }e se boram, za koj narod ja `rtvuvav familijata, moeto zdravje.

STEFANOVSKI: Od 1990 godina do sega se promeneti mnogu raboti vo politikata vo Makedonija. Stavovite se menuvaat, ne sme tolku idealisti. Nekoi raboti za koi sme svesni legnuvaat na zemja. Porano veruvavme deka so silata na zborot mo`e da se napravi ne{to, no sega edna propaganda na televizija so nekoj peja~ mo`e da zavr{i golema rabota, iako ti ima{ ne{to popametno da ka`e{.

STEFANOVSKI: Vo politikata, pa i vo obi~niot `ivot, postoi edna mnogu pou~na pogovorka: "[to eden budala }e opleska, sto pametni ne mo`at da opraat". Jas mislam ovie budali {to opleskaa, po niv da dojdat i sto i iljada pametni, te{ko e da se promeni ne{to. [to se odnesuva do Ramkovniot dogovor, toa e katastrofa. Toa e ne{to nevideno vo svetot. No, za s# ne mo`am da gi obvinuvam u~esnicite vo Ramkovniot dogovor, bidej}i blago re~eno toa e eden svetski zagovor. Toa e edno scenario koe zapo~na da se realizira vo Hrvatska, a podocna se pro{iri i kon Makedonija. Albanskoto lobi e tolku silno {to uspea da ostvari kontakti so pretsedatelot na Nadvore{niot politi~ki komitet na amerikanskiot Senat koj podocna se zalo`i za nivnite stavovi.

STEFANOVSKI: Prvo, }e bide katastrofalno ako ovie izbori bidat nasilni, a ima golemi {ansi toa da se slu~i. Toa go velam zatoa {to ovie gladni lu|e {to dojdoa na vlast, a momentalno stanaa edni od najbogatite lu|e vo Evropa, znaete na koi mislam, ne }e sakaat da ja ispu{tat vlasta i privilegiite {to taa im gi nudi. Od druga strana, }e se pla{at da ne bidat pod nekoja odgovornost. Nezakonsko bogatewe ima{e i vo vremeto na SDSM, a toa go pravea odredeni strukturi od taa partija. No, toa do`ivea kulminacija za vreme na ovaa vlast. Tie mnogu mu vetuvaa na narodot, a {to toj dobi od niv, so brojki iska`ano: struja poskapena za 70 otsto, benzinot od 1,20 germanski marki stana 1,85 germanski marki, a naftata za greewe od 0,50 feninga dojde na edna germanska marka, DDV go dodadoa na site proizvodi. Nie so doa|aweto na ovaa vlast objektivno imame namaluvawe na standardot za 50 procenti, a duri i platite ni ostanaa isti kako {to bea. Zna~i, narodot e posiroma{en za 50 otsto od vremeto na SDSM. Narodot i vo vremeto na SDSM se osiroma{uva{e, {to od objektivni, {to od subjektivni pri~ini. No, sega e dojdeno "no` do koska". Jas ova vaka go proceniv u{te vo vremeto na Branko i mu isprativ edno pismo:

"Ako jas bidam na tvoe mesto, isto taka nema da bidam siromav. ]e gledam da si se obezbedam sebesi i familijata. Me|utoa, }e zemam milion, dva miliona germanski marki na strana. No, nema da zemam 100 milioni germanski marki, zatoa {to nitu jas, nitu moite deca, a ni vnucite ne }e mo`at da gi potro{at".

Ako tie sto milioni mu se dadat na narodot, ovoj narod }e ima da gloda po edna koska. I toa mene mi li~i na eden ru~ek {to go prireduvaat sega ovie na vlast.

Tie jadat meso, jagne{ko i sega narodot sedi na strana i ne mu ja frlaat i onaa koska {to mu sleduva za glodawe.

STEFANOVSKI: Kaj nas problemot e golem, bidej}i programite ve}e nemaat vrska so realnosta, odnosno ne mo`at da najdat primena. Programata na po~etokot mo`e{e da najde prostor kaj glasa~ite. Narodot e do toj stepen izmanipuliran {to sega vo ni{to ne veruva, a najmalku vo programi. Za ova pridonese milijardata na Tupurkovski, so sviwarskite farmi, so farmite za guski itn. Sega postoi {ansa da se glasa za interes. Odredeni strukturi koi imaat interes so SDSM }e glasaat za niv. Drugi koi se povrzani so VMRO-DPMNE }e go dadat glasot za ovaa partija. Vo vakvi uslovi te{ko e da se probie ne{to novo. Za da se probie ne{to ~esno, }e treba da se ima mnogu pari da se prezentira. Edna sekunda politi~ki marketing na televiziite be{e 100 germanski marki. I sega ti odi da go ka`e{ svoeto, obidi se da dojde{ do narodot. Toa treba debelo da se plati. Sega tie {to }e se reklamiraat po televizii, }e udrat tapani, }e nosat peja~i ili peja~ki, }e imaat daleku pogolem uspeh od onie {to se ~esni i kvalitetni. Ako ~esnite bi bile na vlast, sigurno deka za tri do ~etiri godini Makedonija bi bila pristojna zemja za `iveewe, no problemot e {to ~esnite ne mo`at da dojdat do vlast. Zo{to ~esnite ne mo`at da dojdat do vlast? Zatoa {to koj ~esen ~ovek ima mnogu pari? Nikoj!

STEFANOVSKI: Postoi {ansa, no zavisi dali }e se odbere proporcionalniot izbira~ki model. So ovoj model so pomalku pari mo`e da se napravi podobra kampawa i da se odberat vistinskite lu|e.