NAUKA
Novo re{enie na gospodinot Antim Antimovski za za{tita od tektonski naru{uvawa
MAKEDONSKI INOVACII VO "BORBA" SO ZEMJOTRESITE
Pi{uva: Mileva LAZOVA
- Spored brojot na `rtvite, razurnuvawata i drugite te{ki posledici i stradawa, golemite zemjotresi se vedna{ po golemite vojni. Zatoa nau~nicite od celiot svet po~naa proces na izgotvuvawe na za{titni tehniki.
- Vo Makedonija s# u{te se gradat novi objekti koi se slabo za{titeni od zemjotres.
P
Eden od primarnite faktori za razvoj na grade`ni{tvoto e primenata na najnovite dostignuvawa koi go usovr{uvaat procesot na gradeweto, go unapreduvaat ~ovekovoto `iveewe i ja zgolemuvaat bezbednosta na ~ovekot.
PATENT
Ve}e deset godini so pove}e kolegi-nau~nici, poznati stru~ni lica vo osnova od Institutot za zemjotresno in`enerstvo od Skopje, imame patentirano i objaveno dve inovacii, veli gospodin Antimovski. Ednata be{e so profesorot Danilo Risti}, koja se odnesuva na za{tita od zemjotres so posebna tehnologija na gradewe (gradbata ne e ve}e monolitna, so edinstvena rezonantna frekvencija). Re{enieto be{e zgradite da ne se pravat pove}e so edna rezonantna frekvencija, odnosno edna kompaktna masa, a konstrukcijata da bide podelena, vo tri segmenta, sekoj so posebna rezonanta frekvencija. Vo uslovi na zemjotres site tie segmenti od zgradata razli~no osciliraat, taka {to pomestuvawata ne odat zaedni~ki, tuku si pomagaat edni na drugi. Tie pomestuvawa se iskoristeni za da se smestat priglu{ni elementi koi ja namaluvaat seizmi~kata energija i go spasuvaat objektot od o{tetuvawe. Profesorot Risti} kako dobar specijalist ovoj patent, teoretski i eksperimentalno, go poka`a i doka`a pravej}i eden model od okolu 35 toni te`ina za zgrada t.n. Kula na sonceto (simbol na makedonskoto sonce). Modelot be{e ispituvan na vibroplatforma koja postoi vo Institutot, taka {to preku kompjuterska komanda be{e simuliran zemjotres od koj se poka`a deka ni prozorci nema da se iskr{at, a ne da se o{teti ili sru{i zgradata. Ovoj patent be{e pretstaven vo Brisel i @eneva, no ostana nerealiziran poradi nemirite vo Makedonija, a i poradi golemata investiciska vrednost (30 milioni marki).
Trite re{enija: 1. Klasi~en koncept - IX stepen; 2. Za{tita so prokliznuvawe; 3. "Aseizmika Antim"
Vo me|uvreme gospodinot Antim Antimovski kako tvorec na idejnoto re{enie ne bil sosema zadovolen od tri pri~ini. Ednata od pri~inite bila {to toj sistem mo`e da se primeni samo na novi konstrukcii, a ne mo`e na postoe~kite. Vtorata pri~ina bila {to vo takvi zgradi mo`e da se smestat samo bogatite lu|e.
Poteknuvam od relativno siroma{no semejstvo i poradi toa sum zainteresiran da se pomaga i na siroma{nite, dodava gospodinot Antimovski. Zemjotresot e op{ta nevolja, pa zo{to samo siroma{nite da se tie koi }e stradaat. Toa nezadovolstvo me pottiknuva{e na ponatamo{na rabota. So ogled na toa {to ne sum grade`en in`ener, tuku sum nau~nik so mnogu dobro poznavawe na fizikata, a zemjotresot e fizika i ni{to pove}e, tretata pri~ina be{e da napravam takov sistem {to }e bidam skoro nezavisen od drugite struki. Dojdov do edno re{enie kade {to ne se primenuva onoj princip primenet vrz razlika na rezonantnite frekvencii, tuku e primenet koncept na t.n. prolizguvawe. Samiot koncept e glavninata na zgradata, dodeka pod nea podlogata i nose~kata konstrukcija se izdvoeni. Postoi presek vo koi glavninata na zgradata vo uslovi na zemjotres mo`e da lizga, {to zna~i ne e ve}e fiksirana za zemjata. Vo uslovi na zemjotres dolniot del e vrzan za zemjata, no glavninata na zgradata poradi inerciite na masite, nejzinata te`ina se protivi na dvi`ewata i taa ostanuva nepodvi`na zavisno od toa kolkavo e trieweto na toj kontakt me|u dvete masi. Ako toj koeficient na triewe e nula, glavninata na zgradata totalno }e miruva, taa e totalno izolirana od s#. Vo svetot vo princip toa e poznato, tie gi pravat zgradite da izdr`at
VIII stepeni po merkalievata skala. Preku toj stepen zgradata ne mo`e da bide o{tetena zatoa {to pobrzite dvi`ewa, pobrzite asceleracii taa ne gi prima. No, mnogu e biten toj kontakt, dali e mnogu ili malku lizgav.ZA[TITA NA
KONSTRUKCIITE
Za da se dojde do odobruvawe, gospodinot Antimovski zaedno so prof. Ta{kov i d-r Mir~e Kokalevski, arhitekt, se prijavile i dobile patent vo Makedonija. Minatata godina istiot be{e proglasen za patent na godinata, a vo Brisel ja dobi srebrenata medalja.
Za pojasnuvawe na patentot bi sakal da go prika`am klasi~niot koncept, a toj se temeli so gradewe na pojaka zgrada za da se postigne varirawe na ja~inata na zemjotresot. Mo`e da se napravi za ja~ina od
VI stepeni, veli gospodin Antimovski. Toa ne e dobro zatoa {to panikata postoi celo vreme, golemi se dopolnitelnite pari, i podra~jeto na neza{titenost e golemo do devetka. Poradi novite slu~ai na zemjotresi nau~nicite vo svetot po~naa da se somnevaat deka ovoj princip e kvaliteten. I trgnaa po drugi re{enija. Ednoto od re{enijata be{e da se napravi lizgaweto. Konkretno e daden primer na Portugalcite. Tie prezentiraa svoe re{enie za nova zgrada na evropskata konferencija vo Pariz. Analizirale i se odlu~ile za prokliznuvaweto. No, tie se odlu~uvaat za suvo lizgawe. Tie morale da ja napravat nivnata zgrada tolku jaka za da izdr`i do VIII stepeni taka {to potoa go vgradile sistemot na suvo lizgawe i dostignale deset ipol stepeni za{tita. Iako i podra~jeto na neza{titenost e pomala, sepak cenata e pogolema, zatoa {to i stariot i noviot sistem se primeneti, a isto taka panikata povtorno postoi. Kaj na{iot slu~aj, panika nema zatoa {to prokliznuvaweto kaj nas ne nastanuva kaj VIII stepeni, tuku tamu kade {to ni `ivotnite ne go ~uvstvuvaat. Se dojde do edno re{enie koe prakti~no pretstavuva revolucija vo grade`ni{tvoto. Pri najsilni zemjotresi (so isklu~ok na kataklizmi koga na terenot ve}e s# se menuva) sistemot funkcionira taka efikasno {to glavninata na objektot miruva, veli gospodin Antimovski. Ni `ivotnite koi predvreme go nasetuvaat zemjotresot ne go ~uvstvuvaat, a ni lu|eto. Ova e efikasno duri i koga stanuva zbor za horizontalnata komponenta koja e najopasna i pravi lulawe na zgradata i kr{ewe. Novata inovacija nema da gi za{titi lu|eto samo od {teti i ru{ewe na zgradite, tuku }e gi za{titi od voznemiruvawe, od panika, od {okovi. Dokolku zgradata e za{titena so vakov sistem, toga{ taa stanuva nepotrebno jaka. Vo posledno vreme kaj mnogu objekti se nastojuva da se izoliraat vo bazata, me|utoa ako se postigne gorniot del od zgradata da ne dejstvuva strani~no na dolniot del, tuku samo go tovari vertikalno kako te`ina, toga{ i dolniot del e dosta za{titen, veli gospodin Antimovski. Vo ovoj slu~aj ne postojat dinamiki od glavninata, tuku samo na malata konstrukcija. Zna~i, ona {to e vo zemjata, a ne e del od glavninata, }e se trese, no nema uslovi da se o{teti. Ova re{enie mo`e da se primeni i na postoe~ki objekti, no za `al ima pove}e rabota zatoa {to treba da se se~e konstrukcijata vo bazata i toa go poskapuva sistemot na vgraduvawe i bara dopolnitelni finansii.Sistemot na gospodin Antimovski e na prvo mesto na skalata na promoviranite svetski patenti. Po pedeset godini potrebno e malo odr`uvawe, no nema ograni~uvawe za upotreba. Zgradata mo`e da se pomesti ili da rotira po `elba. Nitu eden drug na~in ne go ovozmo`uva toa.
Me|utoa, vo Makedonija, za `al, se gradi na toj na~in {to se pravi edna gre{ka, a toa e {to zgradata se vrzuva cvrsto za zemjata. [tom sme se vrzale za nea, zemjata se trese, i neminovno e objektite da se tresat.