NA VTORIOT SOBOR OBNOVENA STARATA MAKEDONSKA OHRIDSKA ARHIEPISKOPIJA

Na ovoj Sobor vo edna ubava atmosfera - veli gospodinot Ilievski - se dade polna poddr{ka za predlogot na Inicijativniot odbor za vozobnovuvawe na Ohridskata arhiepiskopija i za izbor na makedonski domorodni episkopi, a be{e dogovoreno koga }e dojde momentot da se donesuva Odlukata za vozobnovuvawe na Ohridskata arhiepiskopija, da odime vo crkvata "Sveta Sofija". I taka Odlukata za vozobnovuvawe na Ohridskata arhiepiskopija se donese vo ve~ernite ~asovi vo "Sveta Sofija" vo Ohrid. Vo taa Odluka, me|u drugoto, se naveduva: "Ovoj Crkovno-naroden sobor re{ava da se obnovi starata makedonska Ohridska arhiepiskopija koja be{e prisilno ukinata, a eparhiite pripoeni kon Carigradskata patrijar{ija vo 1767 godina i istata da nosi naziv Makedonska Pravoslavna Crkva. Spored osnovnite kanonski propisi, crkovnite granici da se poklopuvaat so dr`avnite granici. Ovoj Sobor re{ava crkovnite granici na eparhiite na Makedonskata Pravoslavna Crkva napolno da se poklopuvaat so granicite na Narodna Republika Makedonija. Vo sostav na Makedonskata Pravoslavna Crkva vleguvaat Mitropolijata skopska, eparhiite Ohridsko-bitolska i Zletovsko-strumi~ka so site parohii {to se nao|aat na teritorijata na Narodna Republika Makedonija. Na ~elo na Makedonskata Pravoslavna Crkva stoi mitropolit koj nosi titula Arhiepiskop Ohridski i Skopski i Mitropolit Makedonski. Sedi{teto na Mitropolijata e vo Skopje. Mitropolitot so eparhiskite arhierei pretstavuva najvisoka duhovna vlast na pravoslavnata crkva vo Makedonija. @ivotot i rabotata na Makedonskata Mitropolija, kako i celiot crkoven `ivot, }e se odviva spored Ustavot i odredbite na Makedonskata Pravoslavna Crkva, {to ovoj Sobor }e gi donese, kako i spored kanonite na pravoslavstvoto. Ovoj Sobor }e go izbere prviot mitropolit i eparhiskite arhierei na Makedonskata Pravoslavna Crkva od sredinata na svoite doma{ni sinovi, a spored pravilnikot {to Soborot }e go donese". Vo ovaa Odluka vnesovme i edna klauzula za koja ne mo`am da se setam ~ija ideja be{e. Me|utoa, bidej}i mo`e{e da ima i politi~ki refleksi, normalno na mene mo`e{e da padne eventualna politi~ka odgovornost. Zaradi toa jas vo prv red treba{e da vodam smetka. Ottuka, vmetnuvaweto na odnosnata klauzula be{e moja formulacija. Taa klauzula glasi: "Zaradi odr`uvawe na crkovno-kanonsko edinstvo vo pravoslavnata crkva na teritorijata na FNRJ, Makedonskata crkva go priznava patrijarhot na Srpskata pravoslavna crkva kako vrhoven poglavar na pravoslavnata crkva. Edinstvoto na pravoslavnata crkva go reprezentira patrijarhot". Ova go naglasuvam zatoa {to toa stana osnovata za krajno pozitivna razvrska so Srpskata crkva, za{to vo 1959 godina toa be{e taa klauzula {to SPC ja prifati i donese Odluka so koja SPC gi prifa}a odlukite na Soborot vo Ohrid. Vo Odlukata na Saborot na SPC, donesena vo 1959 godina, se veli: "Na Soborot vo Ohrid makedonskite eparhii se izdvoile vo samostojna Makedonska Pravoslavna Crkva koja }e se upravuva po Ustavot na taa Crkva, a ostanuva vo kanonsko edinstvo so Srpskata crkva preku li~nosta na patrijarhot na Srpskata crkva koj se priznava za vrhoven poglavar". Me|utoa, tie vo taa Odluka odat ponatamu i vo to~ka {est se naveduva: "So ovaa Odluka propisite na Ustavot na Srpskata pravoslavna crkva prestanuvaat da va`at za eparhiite i arhiereite na teritorijata na Narodna Republika Makedonija". So toj akt prakti~no Makedonskata crkva dobi kanonski otpust od Srpskata crkva. Ova go ka`uvam, za{to podocna toa stana kamen na sopnuvawe.

Po taa nivna Odluka - dodava gospodinot Ilievski - vo juli 1959 godina, na patrijarhot mu se dozvoli da dojde vo Makedonija i da izvr{i hirotonija. Patrijarhot srpski doa|a i u~estvuva vo hirotonija na novoizbraniot arhierej za Ohridsko-bitolskata eparhija Kliment. Ova se slu~uva na arhierejska bogoslu`ba, a {tom soslu`uvaat zaedno na arhierejska bogoslu`ba, arhiepiskopot makedonski i patrijarhot srpski, zna~i deka se priznava Makedonskata Pravoslavna Crkva. Za Ustavot na MPC Srpskata crkva dade okolu 50 zabele{ki i ona {to mo`e{e kanonski da se voobli~i go prifativme i se izvr{i dopolnuvawe na Ustavot na MPC, taka {to i toa pra{awe se re{i. No, za mnogu kratko vreme ~elnicite na SPC uvidoa {to zna~i toa, za{to dojde patrijarhot, se hirotonisaa episkopite, prvo Kliment pa Naum i se oformi najvisokiot duhoven organ na MPC - Svetiot Sinod. Toa be{e vo 1959 godina.

Otkako se donese Odluka za vozobnovuvawe na Ohridskata arhiepiskopija - objasnuva gospodinot Ilievski - sledna to~ka be{e izbor na poglavar na Makedonskata Pravoslavna Crkva i dvajca domorodni episkopi. Prethodno se izgotvi nova lista na kandidati, taka {to se pro{iri listata i pokraj arhiepiskopot Dositej, vlegoa i Nikola Trajkovski za episkop (Kliment) Ohridsko-bitolski i Toma Dimovski koj be{e izbran za episkop (Naum) Zletovsko-strumi~ki. Dositej be{e predlo`en za prv poglavar na Makedonskata Pravoslavna Crkva i ednoglasno be{e izbran so titula Arhiepiskop Ohridski i prv Mitropolit Makedonski. Donesuvaweto na dvete Odluki - za vozobnovuvawe na Ohridskata arhiepiskopija i za izbor na Dositej za poglavar, predizvika ~udesna euforija kaj prisutnite. Ima{e pla~ewe, ridawe, peewe - sekoj na svoj na~in go do`ivuva{e toa vo crkvata "Sveta Sofija" vo Ohrid. Se se}avam deka pokojni Dragoqub Budimoski vo edna prilika mi re~e: "Ne pametam nastan koj vaka vozbudlivo dejstvuval spontano kaj site u~esnici". Toa se slu~uva{e po 200 godini od ukinuvaweto na Ohridskata arhiepiskopija. I vo takva edna euforija jas i prota Nestor Popovski otidovme vo vilata da mu soop{time na Dositej deka e toj izbran za poglavar. Koga otidovme tamu se pregrnavme, a toj se rasplaka. Toa {to se slu~uva{e toga{ vo Ohrid be{e kruna na ona {to tolku makotrpno se rabote{e od 1943 pa do 1958 godina. I toga{ se podgotvi Dositej i nekade po 21 ~asot otidovme vo "Sveta Sofija". Koga se pojavi Dositej vo "Sveta Sofija" se znae{e deka vladikata doa|a, a koga be{e izborot bieja site kambani vo Ohrid. Toa be{e edna nezaboravna atmosfera. Ednostavno site go imavme toa ~uvstvo deka se slu~uva nastan od istorisko zna~ewe. I moram da ka`am deka vo "Sveta Sofija" ima{e pove}e pla~ewe, no pla~ewe od radost, od sre}a. Site tr~aa {to pobrzo da baknat ne{to od ode`data na Dositej ili da go pregrnat. Taa ve~er navistina ostanuva vo se}avawata zasekoga{. Tuka na Dositej prota Nestor Popovski oficijalno mu ja soop{ti Odlukata za vozobnovuvawe na Ohridskata arhiepiskopija i Odlukata za izbor na prv poglavar na Makedonskata Pravoslavna Crkva. Toa be{e atmosfera na radost, na izvikuvawe, ne{to {to e nesvojstveno da se slu~i vo crkva, za{to crkvata si ima drug red. No, taa no} vo "Sveta Sofija" be{e s# naru{eno vo znak na toa golemo delo {to toga{ se napravi.

Koga atmosferata malku se smiri - raska`uva gospodinot Ilievski - Negovoto Bla`enstvo Dositej dade blagoslov, se zablagodari, veti deka }e napravi s# da go opravda toj te`ok ~in i doverbata {to mu se dava. Otkako seta ceremonija vo "Sveta Sofija" zavr{i, jas i Dositej trgnavme kon vilata. Se se}avam deka be{e 22 ~asot i Ivan Antonov, spikerot na Radio Skopje, ja dade prvata vest: "Vo makedonskiot Erusalim, vo istoriskiot Ohrid, vo sedi{teto na Ohridskata arhiepiskopija ovaa ve~er se slu~i ~udo. Po 200 godini Ohrid go prodol`uva `ivotot na Ohridskata arhiepiskopija". Ne znam koga bev pove}e trognat - dali tamu vo "Sveta Sofija" koga se slu~uva{e toa ili pak koga ja ~uv prvata vest na radio, koga sekoj Makedonec mo`e{e da go ~ue toa. Se izbaknavme so dedo Dositej, se rasplakavme. Otkako se dogovorivme deka treba da se podgotvi za utre{noto vostoli~uvawe, jas se vrativ da se vidam so ~lenovite na Inicijativniot odbor za da gi podgotvime site raboti za vostoli~uvaweto. Treba{e bela panakamilavka da se podgotvi, treba{e da se izgotvi panagija so likot na Sveti Kliment. Toa e arhierejska panagija, pokraj krstot i panagijata so Sveta Bogorodica Marija. Seto toa treba{e no}ta da se napravi i da se podgotvi za vostoli~uvaweto na prviot poglavar na Makedonskata Pravoslavna Crkva.