KULTURA

Odr`ana Gali~kata svadba so site adeti, rituali i simboliki

MESTO PISKOTNICI, ZURLI I TAPANI

Pi{uva: Mileva LAZOVA

  • Za razlika od minatata godina, vo Gali~nik ima{e svadba so vistinski mlado`enci koi svojata qubov ja krunisaa vo crkvata "Sv. Petar i Pavle".
  • Svadbata ja prosledija pove}e od 2.000 gosti koi u`ivaa vo ubavinite na gali~kata nosija i svadbenite obi~ai.

Gali~nik minatiot vikend `ivee{e vo znakot na tradicionalnata Gali~ka svadba. Na den Petrovden, od pamtiveka tradicionalnite gurbetxii i graditeli, gali~anite, se vra}ale vo seloto i tuka site ergeni zaedno na ist den pravele svadbi. Petrovdenskite gali~ki svadbi bile nezaboravni. Tradicijata prodol`uva. Navistina, sega vo Gali~nik nema po pedesetina svadbi odedna{, ama sepak e~ea zurlite i tapanite, ima{e vistinski zet i nevesta koi vistinski se ven~aa. S# nalikuva{e na onaa edna, edinstvena, tradicionalna Gali~ka svadba! Vo prisustvo na golem broj gosti od zemjava i od stranstvo, svadbata se odviva{e spored site adeti.

Odewe na nevestata kon noviot dom so nejziniot ~eiz

Mlado`encite Ivona i Qubomir

Godinava centar na vnimanieto na ovaa tradicionalna kulturna manifestacija bea mlado`encite Ivona Milovska i Qubomir Josifovski. Svadbata ja prosledija pove}e od 2.000 gosti koi u`ivaa vo ubavinite na gali~kata nosija i svadbenite obi~ai koi vo minatoto se izveduvale edna nedela. Me|utoa, denes adetite zbrani od sabotata nave~er do nedelata popladne ja imaat istata silina vo verbata. Obi~aite se i bile vo funkcija na mlado`encite, za nivna blagosostojba i za{tita od zli duhovi, lo{i o~i i magii, a seto toa vozvi{eno na nivo na ritual, poednostaveno do stepen na simbol.

Kako po tradicija, svadbata zapo~na so izveduvaweto na svadbenite obi~ai: kitewe i redewe na bajrakot so cve}e pred ~e{mata "Upija" po {to svadbarite se upatija vo ku}ata na zetot. Po zaka~uvaweto na bajrakot, bea istrelani tri kur{uma od pu{ka (vo minatoto se pukalo na polno} za da gi razbudat site i da razberat deka stignele svatovite), a potoa zetot i pobratimot zaminaa da gi pre~ekaat zurlite i tapanite koi, kako {to nabli`uvaa kon sretselo, stanuvaa s# poglasni so {to se ozna~i po~etokot na svadbata. Na platoto na ~e{mata "Upija", se peeja svadbarski gali~ki pesni. Svekrvata Miqana ^erepnalkovska, so sito na glava i bokal~e v raka go zaigra svekrvinoto oro so ~lenovite na KUD "Ko~o Racin" koi gi izvedoa i "Te{koto" i "Nevestinskoto oro". Vpe~atliv be{e obi~ajot odewe na voda vo koj u~estvuvaat site gosti na svadbata koi so borini v raka pristignaa do ku}ata na nevestata, za da ja zemat i da ja odnesat na tri ~e{mi da napolni voda. Svadbenite ceremonii prodol`ija utredenta, v rani zori, koga mlado`enecot so nekolku najbliski rodnini gi poseti grobovite na predcite za da dobie dozvola od niv za svadba i da gi pokani i tie da prisustvuvaat. Sleduvaa obi~aite kanewe na kumot i bri~ewe na mlado`enecot {to ozna~uva premin od mom~e{ko doba vo ma`estvo. Po ova svadbarite "kinisaa" na stroj po nevestata. Tie trgnaa na kowi, a eden od niv zamina da pobara dozvola za doa|aweto na strojnicite koi pak bea pre~ekani od ~ekalenite so blagoslovite: Airlija da ni je, da ni se ve~ni mlado`encite! Toj go donese mlado`enecot pred vratata od ku}ata na nevestata Ivona koja gledaj}i go niz prsten, vele{e: "Iz prsten te gleda, v srce da ti vleza". Kako {to e redot, svekorot Trpe ^erepnalkovski ja daruva{e nevestata, po {to bea natovareni nejzinite kov~ezi so ~eizot. Nevestata pristignuvaj}i pred noviot dom im se pokloni na dvete sveti mesta na ku}ata - pragot i ogni{teto. Svekrvata ja pre~eka snaata so sito, poga~a i bokal so vino po {to nevestata vleze vo noviot dom. Po ovoj ritual, mladencite trgnaa na ven~avka vo crkvata "Sv. Pavle i Petar", a nivnata qubov ja krunisa Mitropolitot Ki~evsko-debarski, g.Timotej. Po ven~avkata sleduva{e svadbenata gozba i igraweto na nevestinskoto i na drugite ora. Svadbata zavr{i so daruvawe na svira~ite.

Ova be{e 42-ta Gali~ka svadba koja ve}e dolgi godini se odbele`uva na na~in so koj se nayira nekoga{niot `ivot i tradicija na pe~albarsko selo Gali~nik. Gali~kata svadba se odr`a pod pokrovitelstvo na Ministerstvoto za kultura, a celiot nastan go snima{e UNESKO so cel svadbata da ja predlo`i kako edno od mnogute remek-dela od Makedonija.

Crkvata "Sv. Petar i Pavle" vo koja se ven~aa mladite

Nevestinsko oro

Del od veselbata


Zlatna "svadba"

Pokraj glavnata svadba, interesno e da se spomene i proslavata na u{te edna "svadba". 91-godi{niot gali~anec Branko Lep~eski i negovata sopruga ja proslavija 61-godi{ninata od brakot. I dvajcata bea oble~eni vo tradicionalnata gali~ka nosija. Gali~anecot Lep~evski s# u{te vitalen, na zadovostvo na site, na glavnoto plo{tad~e go zaigra poznatoto gali~ko oro, a se ka~i i na tapanot.


Gore

Copyright © 2002 "MAKEDONSKO SONCE"