NA TRETIOT SOBOR VOZOBNOVENA I AVTOKEFALNOSTA NA MAKEDONSKATA PRAVOSLAVNA CRKVA

Vo 1962 godina - dodava gospodinot Ilievski - Makedonija ja poseti i ruskiot patrijarh, N.Sv. Aleksej I i vo crkvata "Sveti Kliment" vo Ohrid na 24 maj soslu`uvaa zaedno so poglavarot na MPC i poglavarot na SPC. Ednostavno, odnosite se odvivaa normalno. No, po izvesno vreme, vo 1964/65 godina po~naa povtorno da se pojavuvaat nekoi nesoglasuvawa. Patrijarhot srpski koga ode{e nadvor od zemjata se pretstavuva{e samo kako patrijarh srpski, a ne kako patrijarh srpski i makedonski. Be{e dogovoreno da se pretstavuva kako patrijarh srpski i makedonski, no toa se prave{e samo koga }e dojde{e vo Makedonija. Vrz osnova na toa be{e jasno deka tamu ne{to se slu~uva. Vsu{nost vo Srpskata crkva sozreva misleweto deka tie pogre{ile so Odlukata od 1959 godina. I rabotite toga{ odea kon zamrznuvawe na odnosite, a potoa i da prezemat nekakvi merki vo vrska so nivnata "pogre{na" Odluka. Me|utoa, so hirotonisuvaweto na episkopite Kliment i Naum, Makedonskata Pravoslavna Crkva se zdobi so najvisokoto duhovno telo, a toa e Svetiot Arhierejski Sinod i toj gi prezede site raboti vo svoi race, kako telo na kanonski legalna crkva. 

Srpskata Crkva s# po~esto prave{e sli~ni ~ekori, a kulminacijata be{e pri edna poseta na patrijarhot German i arhiepiskopot Dositej na Crkvata vo Bugarija kade i pokraj predo~uvawata da vodat smetka kako }e se nastapuva tamu, da ne dojde do nekoi problemi, patrijarhot ne dostoja na svoite zborovi i tamu po~na da nastapuva kako patrijarh srpski, a izbegnuva{e na{iot arhiepiskop da go oslovuva kako poglavar na Makedonska Pravoslavna Crkva. Voo~uvaj}i gi vakvite pojavi, se pokrena pra{aweto i se pobara od Srpskata crkva da se zapoznaat drugite crkvi vo svetot so statusot na Makedonskata Pravoslavna Crkva po Odlukata na Saborot na Srpskata crkva, odnosno onaka kako {to tie ve}e imaa odlu~eno. Toa se izbegnuva{e da se napravi od strana na Srpskata crkva, se prolongira{e i takviot odnos sozdava{e nervozi. Zatoa vo dekemvri 1965 godina se postavi edno ultimativno barawe so akt na Svetiot Arhierejski Sinod na MPC, na idniot Sabor na SPC toa pra{awe da se simne od dneven red i da se donese zaklu~ok da se izvestat drugite crkvi vo svetot deka vo Jugoslavija postojat dve crkvi i vrz taa osnova da se reguliraat odnosite me|u niv.

Vo juni 1966 godina be{e donesena nova Odluka na Saborot na SPC i taa Odluka be{e dostavena i do sojuznata Vlada, a ottamu ni be{e dostavena i nam - veli gospodinot Ilievski. Taa Odluka be{e pozdravena od sojuznata Vlada i od sojuznata Komisija kako akt so koj definitivno se ras~istija site raboti so Makedonskata Pravoslavna Crkva. Koga dojde kaj nas taa Odluka so zaklu~ok od sojuznata Komisija, treba{e nie da dademe mislewe, svoja ocena i podocna da se zaka`e sednica na sojuznata Komisija. Toga{ me povika mene pretsedatelot na Komisijata za verski pra{awa vo Makedonija, Boro ^au{ev, mi ja dade Odlukata i mi veli: "Ovaa rabota s# zavr{i". Jas ja poglednav Odlukata i mu velam: "Ne }e e taka. Ovie n# vra}aat pred 1941 godina". Kako, veli toj, ocenkata na sojuznata Vlada e pozitivna. Mu velam sedni ako ima{ vreme da ti objasnam. No, zamina nekade, a podocna me vikna povtorno kaj nego i mi re~e deka nadle`nite faktori od dr`avava smetaat oti Odlukata e pozitivna. No, im nagovestil deka ne{to ne e vo red. Im spomnal deka Done ne misli taka, Done misli deka n# vra}aat nazad. So Boro ^au{ev nie izvonredno sorabotuvavme. Mu velam: "Ova navistina e delikatno pra{awe i toa {to ti go rekov usno, }e go napi{am i }e dadam obrazlo`enie za moeto takvo mislewe i }e go potpi{am, }e ja zemam odgovornosta za ona {to go tvrdam". Mu go dadov mojot tekst, a podocna gledam deka se pre~ukuva. Ja pra{av sekretarkata {to zabele{ki se napraveni, a taa mi re~e deka nema zabele{ki, samo imeto tvoe }e go izbri{eme, a }e se potpi{e Boro ^au{ev. Vlegov kaj nego da go predupredam i toj mi veli ako e ova seriozno politi~ko pra{awe, jas sum odgovoren za toa. Neka stoi moeto ime, mu vozvrativ, ovde ako se kiksira }e zavr{i tvojata politi~ka kariera, site }e ti go svrtat grbot, a jas ako kiksiram }e me izbrkaat od Komisijata, }e si otvoram advokatska kancelarija i }e si rabotam. Ne, mi veli, red e jas da potpi{am, a ti }e odi{ vo Belgrad da go brani{ toa {to e navedeno vo pismoto.

Na sednicata na Komisijata vo Belgrad po moeto izlagawe se skr{i rabotata, se povle~e stavot na sojuznata Vlada, a se prifati na{iot kako dr`aven stav - objasnuva gospodinot Ilievski. Vo {to be{e problemot? Koga jas ja ~itav Odlukata, zabele`av deka eden zbor e ispu{ten, zborot "kanonsko". Tie namesto da napi{at "MPC ostanuva vo kanonsko edinstvo so SPC", napi{ale "MPC ostanuva vo edinstvo so SPC". Jas cela teorija razviv, a toa i go dokumentirav, za toa {to zna~i "edinstvo", a {to "kanonsko edinstvo". Im velam "kanonsko edinstvo" e edinstvo vo kanonite. Ne mo`e da bide pravoslavna crkva, ako taa ne gi priznava kanonite. Site pravoslavni crkvi se povrzani preku kanonite. Dodeka "edinstvo" zna~i jurisdikcija. Ima{e u{te edna klauzula na krajot vo koja se veli: "So ovaa Odluka Soborot na MPC ne mo`e da vr{i izmeni vo Ustavot bez prethodna soglasnost od Srpskata crkva" i toa go povrzav so prethodnoto. Zna~i, za eden zbor be{e problemot. I toga{ se povle~e stavot na sojuznata Vlada i se prifati na{iot kako dr`aven stav, koj treba{e da otide na ocena i pred politi~koto rakovodstvo. Vo april 1967 godina se odr`a sostanok kaj pretsedatelot na sojuznata Vlada, Petar Stamboli}. U~estvuvaa od CK Edvard Kardeq, Veqko Vlahovi} i pretsedatelot na sojuznoto Sobranie, Mijalko Todorovi}. Od Srbija bea pretsedatelot na CK, Dobrivoje Radosavqevi} i pretsedatelot na IS na Srbija, Dragi Stamenkovi}. Od Makedonija prisustvuvaa Krste Crvenkovski, kako pretsedatel na partijata i Nikola Min~ev, pretsedatel na Sobranieto. Toga{ se dade i politi~ka viza za na{iot stav so napomena deka so ova nikoj pove}e ne mo`e da & pre~i na Makedonskata Pravoslavna Crkva da odi na avtokefalnost.

Na 17 juli 1967 godina - veli gospodinot Ilievski - se svika Tretiot Sobor i toga{ se vozobnovi i avtokefalnosta na MPC i se zaokru`i toj proces {to trae{e podolgo vreme, odnosno od 1945 godina. Toa se slu~i daleku pred osamostojuvaweto na Republika Makedonija kako nezavisna i suverena dr`ava. Vo ovie procesi jas ne bev samo svedok, ami i direkten u~esnik vo niv. I za kraj }e moram da gi navedam zborovite {to prviot poglavar na MPC, Negovoto Bla`enstvo arhiepiskopot Dositej, gi izrekol vo 1966 godina pred ~lenovite na Saborot na Srpskata patrijar{ija: "Nikojpat pove}e Makedonskata Crkva nema da zastane pod kapata na Srpskata Crkva. Nikojpat pove}e Makedonskata Crkva ne mo`e da bide tretirana kako del od Srpskata Crkva". Toa se zborovi na bla`enoupokoeniot arhiepiskop Dositej, prviot poglavar na Makedonskata Pravoslavna Crkva. Arhiepiskopot Dositej e edna markantna li~nost koja odigra nezamenliva uloga vo ponovata istorija na Makedonskata Crkva, bi rekol najzna~ajna po Sveti Kliment Ohridski. Toj celiot svoj `ivot go posveti na ovaa Crkva.