Razgovarala: Renata MATESKA
Ne sme pove}e na crnata lista na me|unarodnata zaednica poradi
nekooperativnost i nemawe zakonski odredbi, veli Darko Arsov, direktor na
Direkcijata za spre~uvawe na perewe pari.
Vo ~len tri od Zakonot za spre~uvawe na perewe pari pod to~kata eden za
"perewe pari" se smeta sekoe dejstvie na:
(a) Zamena ili transfer na imot so cel da se prikrie ili sokrie
nezakonskoto poteklo na imotot;
(b) Prikrivawe ili prepravawe na vistinskata priroda, izvor, lokacija,
upotreba i prenesuvawe na imotot steknat na nezakonski na~in;
(v) Steknuvawe, poseduvawe ili upotreba na imot od koe bilo lice za koe
se znae deka takviot imot poteknuva od kriminalni aktivnosti i
(g) Pu{tawe vo optek, rasturawe i koristewe na protivpravno steknati pari
za vr{ewe na zakonski dozvolena dejnost ili za steknuvawe imot na zakonit
na~in.
MS: Zakonot e donesen kon krajot na avgust 2001 godina, a negovata
primena startuva{e na prvi mart 2002 godina. Od analiti~arite stoi zabele{ka
deka ne e donesen vo paket so najavuvanite zakoni za antikorupcija i za
poteklo na imotot?
ARSOV: Zakonot za spre~uvawe na perewe pari e donesen minatata godina
kon krajot na avgust i be{e ostaven prostor do prvi mart za site
podgotvitelni aktivnosti za negova uspe{na implementacija. Okolu
donesuvaweto na drugite dva zakona za antikorupcija i za poteklo na imot koj
s# u{te ne e donesen vo site ovie dr`avi koi gi imame zemeno kako model za
na{eto rabotewe nemame povrzanost pome|u ovie zakoni. Postavenosta na na{ata
Direkcija kako administrativen organ koj{to pretstavuva posrednik pome|u
finansiskiot sektor i nadle`nite organi MVR i Javnoto Obvinitelstvo, vrz
osnova na dobieni soznanija, pravime analiza i gi dostavuvame do nadle`nite.
Za zakonot za antikorupcija }e bide formirana Komisija od strana na
Parlamentot koja }e bide nadle`na za korupcijata.
Spored preporakite na Me|unarodnata zaednica, ne stoi povrzanost so
donesuvaweto na ovoj zakon so zakonot za antikorupcija i zakon za poteklo na
imotot. Tie preporaki se vmetnati vo na{eto rabotewe.
MS: Ne se doneseni ni podzakonski akti i metodologija za vnatre{na
kontrola?
ARSOV: Okolu podzakonskite akti na{iot Zakon za spre~uvawe na perewe
na pari predviduva{e mo`nost za donesuvawe na eden podzakonski akt za
vidot na informaciite koi{to subjetkite zadol`eni za toa vedna{ gi
donesuvaat i toj be{e donesen pred prvi mart. Za preostanatite podzakonski
akti, na{iot Zakon ne ostava prostor za nekoi od oblastite da se reguliraat
so podzakonski akti. [to se odnesuva do Metodologijata za vnatre{na kontrola
toa e navedeno vo samiot Zakon deka za na{eto rabotewe e nadle`no
Ministerstvoto za finansii i Vladata na Republika Makedonija.
TUTORSTVO
MS: Zakonot e donesen pod pritisok na Svetskata banka i MMF. Kolkavo e
nivnoto vlijanie vo kreiraweto na istiot?
ARSOV: Jas ne u~estvuvav vo donesuvaweto na Zakonot, no mo`am da
ka`am deka do negovata implementacija aktivno so svoi soveti i eksperti
u~estvuva{e i Svetskata banka. Se ima{e mislewe deka Zakonot e lo{, no so
dene{nite postignati rezultati mo`eme da konstatirame deka Zakonot e dobar.
Napravivme analiza i anga`iravme svetski eksperti me|u koi }e gi napomenam:
Vasil Kirov od Bugarija, Klaudio Stroligo od Slovenija, Igor Barac od
Hrvatska, kako i eksperti od Germanija i SAD koi utvrdija deka so isku~ok na
nekoi nedostatoci, Zakonot e dobar. Na posledniot izve{taj na Plenarnoto
Sobranie na Komitetot na eksperti za borba protiv perewe pari od`an 24-28
juni vo Strazbur, Makedonija e bez niedna negativna ocenka i e na
oficijalnata lista na kooperativni zemji.
Od Evropskata agencija za rekonstrukcija dodeleni ni se 700.000 evra za
dousovr{uvawe na Direkcijata. Imame i osum novi preporaki od me|unarodnata
zaednica za borba protiv finansirawe na terorizmot.
Bez sorabotka so me|unarodnata zaednica, Direkcijata e osudena na
propast, bidej}i pereweto pari e globalen problem.
MS: Vo vrska so ekipiranosta na Direkcijata, dali smetate deka imate
dovolno stru~ni lu|e za spre~uvawe na pereweto na pari?
ARSOV: Nie sega sme ~etvorica mladi lu|e i dosega dobro
funkcionirame, no spored sistematizacijata predvideni se {esnaeset vraboteni
vo Direkcijata.
MS: Od 20.000 kriminalni dejstvija, okolu 1.000 se od ekonomsko poteklo.
Na {to se dol`i ovoj fakt?
ARSOV: Republika Makedonija be{e zemja vo tranzicija, kade imavme
premin od eden sistem vo drug. Vo tranzicijata se sozdade pogodna po~va za
kriminalot i dodeka ne se zavr{i celosno procesot na transformacija }e imame
vakvi kriminalni dejstvija koe se voobi~aeni i za drugite zemji vo
tranzicija.
MS: Spored ekspertite, Zakonot ima niza nedore~enosti so razli~ni
tolkuvawa?
ARSOV: Bitna e na{ata podgotvenost za eliminirawe na nedore~enostite
i ottuka nie i anga`iravme tolku eksperti. No, toa ne se su{tinski pre~ki da
ne funkcionira Zakonot i negova su{tinska kritika.
MS: Vo Zakonot ne e precizirano {to se smeta za cvrst dokaz?
ARSOV: Po nekolku meseci rabota napravivme analizi. Nie postavivme
mehanizam na rabota vo sorabotka so dvajca obviniteli od Javnoto
Obvinitelstvo. Nie izgotvuvame izve{taj, a ne krivi~na prijava. Eden predmet
e kompletiran i dostaven do nadle`nite organi koi ponataka ja vodat
rabotata. Rabotime na u{te dva-tri slu~ai, na dokompletirawe, a mo`e da se
slu~i da nemame slu~aj perewe na pari, tuku finansiski kriminal {to e isto
taka vo na{a nadle`nost.
ISKUSTVO
MS: Vo drugite zemji za direktor na edna vakva Direkcija poso~eno e
iskustvo od najmalku deset godini. Vie zavr{ivte Ekonomski fakultet vo 2000
godina, prethodno rabotevte vo MVR vo Upravata za za{tita na Ustavniot
poredok od pote{ki formi na organiziran kriminal. Dali se smetate dovolno
kompetenten za Va{ata funkcija?
ARSOV: Site nie vo Direkcijata sme vraboteni spored kriteriumi na
Ministerstvoto za finansii, a moeto prethodno rabotno iskustvo mi e od
golema polza. Delata i postignatite rezultati }e govorat mesto mene.
MS: Postojat {pekulacii deka Zakonot se prolongira{e namerno za nekoi
lu|e da gi legaliziraat somnitelnite zdelki?
ARSOV: Ne u~estvuvav vo donesuvaweto na Zakonot, no vo sporedbata so
sosednite i bliski zemji, nie ne docnevme vo donesuvaweto na Zakonot, za
razlika od docneweto od sedum godini vo sporedbata so Belgija i Francija.
MS: Vo Zakonot, isto taka, nejasno se definirani subjektite nadle`ni za
otkrivawe na perenite pari?
ARSOV: Vo Zakonot stoi deka analizite se dostavuvaat do nadle`nite
organi vo slu~ajov MVR.
MS: Koj e vinovnikot za masovnoto "perewe pari" vo dr`avava? Na{ata
dr`ava be{e rangirana na mo{ne solidno mesto vo odnos na korumpiranosta.
ARSOV: Nie u~estvuvame na site konferencii vo vrska so ovaa tema i ne
mo`e da ka`eme deka Makedonija po ni{to pove}e ne se razlikuva od drugite
zemji vo tranzicija.
MS: Dali so Zakonot }e ja ubla`ime i namalime korupcijata i vo kolkava
merka?
ARSOV: Korupcijata e sepak druga oblast, iako taa e povrzana so
pereweto pari, no imame institucionalna podelenost. So formiraweto na
Direkcijata za spre~uvawe na perewe pari nie pravime analizi i blagodarenie
na cvrstata zakonska regulativa se prezemaat merki za spre~uvawe i
zna~itelno namaluvawe na pereweto pari. Nie dosega imame napraveno
6.314 izve{tai za redovna transakcija vo ke{, imame 90 izve{tai za
somnitelni transakcii spored Bankite, 787 izve{tai za carinskata uprava,
~etiri izve{tai od Slovenija i Hrvatska, dva izve{taja od Osiguritelna
kompanija i anonimni izve{tai od gra|ani. Morame vo ovoj kontekst da ja
naglasime bezrezervnata sorabotka {to ja imame so site banki koi vedna{ ni
uka`uvaat na somnitelnite transakcii.
Kako problem na Direkcijata e pismenoto dostavuvawe na podatoci, no
rabotime na toa vo idnina da imame elektronsko dostavuvawe i softver koj
direktno }e gi analizira podatocite kako {to toa go imaat vo Slovenija kade
{to Zakonot e donesen pred deset godini.
Okolu podzakonskite akti na{iot Zakon za spre~uvawe na perewe na pari
predviduva{e mo`nost za donesuvawe na eden podzakonski akt za vidot na
informaciite koi{to subjetkite zadol`eni za toa vedna{ gi donesuvaat i toj
be{e donesen pred prvi mart. Za preostanatite podzakonski akti, na{iot Zakon
ne ostava prostor za nekoi od oblastite da se reguliraat so podzakonski
akti. [to se odnesuva do Metodologijata za vnatre{na kontrola toa e navedeno
vo samiot Zakon deka za na{eto rabotewe e nadle`no Ministerstvoto za
finansii i Vladata na Republika Makedonija.
Od Evropskata agencija za rekonstrukcija dodeleni ni se 700.000 evra za
dousovr{uvawe na Direkcijata. Imame i osum novi preporaki od me|unarodnata
zaednica za borba protiv finansirawe na terorizmot.
Bez sorabotka so me|unarodnata zaednica, Direkcijata e osudena na
propast, bidej}i pereweto pari e globalen problem.