KULTURA
Otvorena postojana postavka "Galerija na ikoni" vo Prilep
BOGATO IKONOPISNO TVORE[TVO
Pi{uva: Mileva LAZOVA
- Novootvorenata galerija na ikoni vo Prilep e ~etvrta po red vo Makedonija.
- Prilepskata kolekcija broi nad 200 ikoni koi datiraat od krajot na XVI vek do krajot na
V
o poznatoto Baba Nedelino u~ili{te (koe poteknuva od XIX vek) vo gradot Prilep neodamna sve~eno be{e otvorena postojana postavka naslovena kako "Galerija na ikoni". Na postavkata prezentirani se samo najzna~ajnite primeroci od kolekcijata i u{te sedum ikoni od crkvite i manastirite vo Prilepsko koi ovozmo`uvaat temelna prezentacija na bogatoto ikonopisno tvore{tvo na ovaa teritorija.
Baba Nedelino u~ili{te vo koe e smestena "Galerijata na ikoni"
Epistil "Densiz so apostoli"
Sveti Jovan Krstitel, kraj na XVII vek
Idejata za edna vakva postavka e za~nata u{te pred deset godini, me|utoa sega se sozdadoa uslovi taa da se realizira. Zavodot i Muzej od Prilep raspolaga so bogata kolekcija na ikoni koja datira od ranite {eesetti godini na minatiot vek.
CRKOVEN INVENTAR
Toga{niot Naroden muzej od Prilep zapo~nal edna zna~ajna aktivnost za pribirawe ikoni i drug crkoven inventar od napu{tenite crkvi i manastiri. Denes kolekcijata broi nad 200 ikoni koi poteknuvaat od krajot na
XVI do krajot na XIX vek.So programata za 2002 godina me|u drugite proekti od oblasta na za{tita na spomenicite na kulturata i muzejska dejnost be{e predvidena i postojanata postavka "Galerija na ikoni", veli Kire Jovanoski, direktor na Zavodot i Muzej - Prilep. "Galerijata na ikoni" opfa}a 66 eksponati, edna pla{tenica "Erusalimsko platno" i edna freska "Arhangel Gavril" od crkvata "Arhangel Mihail" od
XII vek. Toa e prvata crkva koja bila razru{ena. Se pretpostavuva deka na kompozicijata se pretstaveni Arhangel Gavril i Arhangel Mihail vo oltarnata ni{a, odnosno apsidata. Spomenatata crkva se nao|a pod podot na dene{nata crkva "Arhangel Mihail". Ova e mnogu specifi~no, mo`ebi i edinstven slu~aj vo Makedonija. Severniot yid na crkvata bil priroden yid na karpa, no poradi zemjotres ili pak nekoja druga pri~ina taa se razru{ila, taka {to na nea podocna e izgradena dene{nata.
Vleguvawe vo Erusalim,
XIX vek, avtor Adam~e Zograf
Krstovi, enkolpioni,
X-XII vek
Ikona Samoil Jeromonah
Skica na posledniot makedonski zograf, Jovan Atanasov Budimovski
Zastapeni se ikoni od
XVI, XVII i XIX vek, a poteknuvaat od crkvite "Sv. Blagove{tenie" vo Prilep, "Sv. Spas" od Malo Rufci, "Sv. Nikola" od selo Zrze, "Sv. Nikola" od selo Krstec, "Sv. Dimitrija" od selo Oreovec i "Sv. \or|i" od manastirot Derven. Blagodarenie na Makedonskata pravoslavna crkva i blagoslovot od Vladikata Petar se pozajmeni odredeni ikoni od spomenatite crkvi, a pogolem del se od crkvata "Blagove{tenie".Najgolem del od ikonite se od depoto na Zavodot i Muzej na Prilep koi se sobrani vo vremeto koga pogolem del od crkvite vo na{ata nepodsredna okolina bile zapostaveni, dodava direktorot Jovanoski. Toga{nata institucija i stru~nite lica vo nea so svoite mo`nosti napravile dobar poteg {to gi ostavile ikonite vo na{iot Zavod i Muzej. Sega, po 40 godini, izlegoa od toa depo, iako prethodno bea tretirani i nadgleduvani.
IKONOPISCI
Avtorite na postarite ikoni ne se poznati, osobeno na ikonite od
XVII vek. Ima eden poznat avtor na epistilot, odnosno ~inot "Densiz so apostoli", od ikonostasot koj poteknuva od crkvata "Sveti Nikola" od seloto Zrze i koja{to datira od 1535 godina. Toa e ikonopisecot - zograf Jovan koj rabotel ikoni vo nekoi crkvi vo Demirhisarsko. Najpoznati se avtorite na ikonite od XIX vek. Vo ovoj vek na prilepska teritorija tvorele dvajca poznati ikonopisci: Adam~e Janov - Najdov i Jovan Atanasov - Budimovski. Glaven akcent na ovaa postavka e isto taka da se prezentiraat ovie dvajca avtori koi rabotele od sredinata na XIX vek. Ikonopisecot Jovan Atanasov raboti nekade vo vtorata polovina na XIX vek s# do 1908 godina koga vsu{nost zavr{uva taa zografska tradicija. Toj e posledniot prilepski zograf, a negoviot slikarski pribor e izlo`en tokmu na ovaa postavka koj bil otkupen od Zavodot vo 1957 godina od negoviot sin. Vo toj period otkupena e negovata ikona "Bogorodica so Hristos".Znaej}i za prostorot so koj raspolagame napravivme selekcija i konzervacija na ikonite koja se izvr{i vo Republi~kiot zavod za za{tita na spomenicite na kulturata, objasnuva direktorot Jovanoski. Del od tie ikoni se vo lo{a sostojba i na mestoto kade {to bea postaveni i izlo`eni }e pretrpea pogolemi o{tetuvawa zatoa {to doa|a do gniewe na drvoto. Poradi toa potreben e eden seriozen tretman na za{tita na tie ikoni. Se nadevame deka sega za niv e najden posoodveten prostor, a na ovoj na~in nivnite vrednosti }e bidat poblisku do o~ite na po{irokata javnost. Galerijata e konstruirana po odredeni propisi, osobenio vnimane e posveteno na osvetluvaweto, a isto taka biten element e i temperaturata koja e regulirana to~no na onoj stepen koj odgovara za prostorot.