КУЛТУРА

Прв и втор том од "Речник на македонските говори во југоисточниот егејски дел" од проф. д-р Коста Пеев

РЕЧНИЧКО БОГАТСТВО НА ЕДЕН НАРОД

Пишува: Борис АПОСТОЛОВ

  • Проф. д-р Коста Пеев кој не жалејќи труд и време, аргументирано се впуштил во борба за оживување и одржување на македонскиот дух и дијалектните говори во тие делови на распарченото органско ткиво на Македонија.
  • Во вториот том, како и во првиот, обичниот читател ќе биде фрапиран од богатството на мноштвото непознати зборови што ги нема во литературниот говор.

Деновиве од печат излезе вториот том на "Речник на македонските говори во југоисточниот егејски дел" од проф. д-р Коста Пеев. Издавач на ова монументално дело е НИП "Студентски збор" од Скопје. Според зборовите на академик Божидар Видоевски, ова претставува пионерска работа во нашата средина и пред нас е сериозен обид за комплетно претставување на речничкото богатство на југоисточните македонски говори.

До пред две години Речникот се работеше како Проект на МАНУ - "Македонските дијалекти во Егејска Македонија" со кој раководеше акад. Божидар Видоевски. Откако згасна овој Проект, работата врз Речникот се префрли во Институтот за македонски јазик. Тоа се перипетиите во создавањето на овој значаен труд, да не заборавиме за дваесетгодишната напорна истражувачка работа на почитуваниот проф. Коста Пеев.

Мошне е индикативно излагањето на акад. Блаже Ристовски за овој Речник, инаку одличен познавач на македонската историја. Тој вели: "Со пиетет сум исправен пред дводеценискиот макотрпен труд на еден пасиониран истражувач што саможртвено го посветил својот живот за воскреснување на органскиот дел на еден историски етнокултурен субјект што пред наши очи незапирливо и неповратно гасне... Речиси ги нема веќе македонските песни и ора околу Солун, Кукуш, Серез, Кавала и Драма, одвај се слуша збор во Воденско и Ениџевардарско, па упорно се задушува мајчинскиот шепот и во Леринско и Костурско...".

Сепак, жилавиот македонски дух лесно не се предава. Иако поробуван, парчосуван, физички уништуван, тој повторно се реинкарнира од сопствената пепел. Силните демократски процеси што се одвиваат во светот ги кршат и најтврдокорните режими и догми. Да не заборавиме на луѓето како што е проф. д-р Коста Пеев кој не жалејќи труд и време, аргументирано се впуштил во борба за оживување и одржување на македонскиот дух и дијалектните говори во тие делови на распарченото органско ткиво на Македонија.

Инаку, Речникот е поделен во неколку целини и тоа: во првиот дел се застапени уводни белешки со кои на читателот му се презентира регионот што е предмет на истражување, начинот на собирање на материјалот, методологијата на изработка на Речникот и презентирање на одредени посебности во граматичката структура на Долновардарските говори.

Во вториот дел се застапени зборовните единици од Ѓ до К. Од овој дел, како и во првиот том, обичниот читател ќе биде фрапиран од богатството на мноштвото непознати зборови што ги нема во литературниот говор. И второ, од живата и богата изразеност.

Во третиот дел се поместени одбрани граматички прашања, со што се заокружува овој том од Речникот.

Иако Речникот претставува стручно помагало во работата од областа на јазикот и литературата, сепак интересен е и за обичниот читател затоа што преку него се запознава богатството (јазично) на еден народ, за жал и денес негиран и потценуван.

Според зборовите на директорот на НИП "Студентски збор" од Скопје, проф. д-р Томе Груевски, во подготовка за издавање се уште три тома од овој Речник, со што ќе се заокружи целокупниот Проект од А до Ш.


Уште една книга на Васил Тоциновски

ТАТКОВИНАТА КАЈ ДВОДОМНИТЕ ПИСАТЕЛИ

Пишува: Милева ЛАЗОВА

  • Врз книжевно-историски принципи Тоциновски создал книга која се одликува со цврста хомогена поврзаност, низ нови архивски истражувања одново посегнува по помалку или речиси непознати автори и дела, и со извонреден стил и јазик создал материја која лесно и со задоволство се чита и восприема.
  • Првите четири воведни студии му се посветени на Арсени Јовков, големиот поет на епопејата Илинден. Потоа се спомнуваат браќата Димитар и Кочо Г. Молерови, студиите за Сребро Јанакиев и Владимир Ковачев, како и за Никола Хр. Дренков и Христо Стојков.

Книгата "Време минато и сегашно" на Васил Тоци-новски донесува три-наесет студии за автори и дела кои живееле и создавале во првата половина на 20 век. Нив ги обединува и едно од најинтересните и суштински прашања за секоја национална литература, а тоа се т.н. дводомни, двојазични писатели. Историјата - маќеа, посебно за македонската литература, прави од тоа едно релевантно прашања на нејзината традиција, континуитетот. Војните, делбите и преселбите ги распрснуваат Македонците на сите страни по светот. Писателот кој живеел, се школувал и логички потоа како книжевен израз го користел туѓиот јазик, ја создавал литературата низ сопствениот подвиг во која единствена тема била татковината Македонија. Врз тие книжевно-историски принципи Тоциновски создал книга која се одликува со цврста хомогена поврзаност, низ нови архивски истражувања одново посегнува по помалку или речиси непознати автори и дела, и со извонреден стил и јазик создал материја која лесно и со задоволство се чита и восприема.

Првите четири, би рекле воведни, студии му се посветени на Арсени Јовков, големиот поет на епопејата Илинден. Во нив покрај поезијата, поемата од македонскиот живот "Проклетина", Тоциновски пишува и за есеите,огледите и критиките на овој извонреден новинар и публицист, поет и преведувач и еден од челните борци на светото македонско револуционерно дело. Во посебни студии се следат нови животни и творечки докази за банскалиите, браќата - Димитар, за неговите творечки зафати од 1903 година и би рекле во досега комплетното заокружување на творечкиот профил на помладиот Кочо Г. Молеров.

Студиите за Сребро Јанакиев и Владимир Ковачев опстојно и суптилно ни ги откриваат поетските идеи и естетските вредности на овие двајца безмалку до скоро непознати автори. За Никола Хр. Дренков како вистинско книжевно откритие читаме во двете студии, за неговите книшки, поетска и филозофско-религиозна и за односот народ - религија во драмата "Народ и црква", како дел од драмското творештво на овој автор по кој и изборува сопствено место и значење во македонската литература. Со студијата "Социјалниот ангажман на Атанас Трендафилов" ги имаме и првичните податоци за авторот, потоа следи студијата за дојранчанецот Христо Стојков и завршната со наслов "Мудроста и амбицијата на Ангел Каратанчев".

Новото научно дело на Васил Тоциновски со метафоричен наслов "Време, минато и сегашно" го потврдува со нов вредносен резултат авторот кој постојано истражува и открива и неуморно потврдува нови автори и дела од опстојбата на македонската литература. Насловот на книгата упатува токму на таа нераскинлива врска што постојано низ векови ја остварувала како моќно оружје во изборување на националните и социјални права и слободи и во афирмирање на вистините за Македонија.


Нов труд како освежување и инспирација за отстранување на негативното поблиско минато

ОПАЧИНАТА НА ТИТОИЗМОТ

Пишува: Милева ЛАЗОВА

  • "Од низ системот што се распадна самиот од себе (1945 - 1988)" од авторот Мишко Божиноски обилува со документација, соодветни заклучоци и факти.

Новитет на издавачкиот пазар е и книгата "Од низ системот што се распадна самиот од себе (1945 - 1988)" од авторот Мишко Божиноски. Книгата обилува со документација, соодветни заклучоци, уште повеќе со простор и факти (непознати и малку познати), читателот да дојде до свои оценки, проценки и заклучоци. Со обликуваниот концепт намерата е, покрај другото, да и се помогне на пошироката јавност, заинтересирана и загрижена за опстанокот и развојот на Првата македонска држава - по Самоиловата (како и на дел од новинарската актива), подобро да ја види опачината на титоизмот и неговите издолжени раце во Македонија. Сликовито да и се помогне на помладата генерација да се ослободи од "вредности" - според наложеното од некаде (како некогаш), профитерски (на несреќа на македонскиот народ), да се пишува во гласилата за нив, а да се насочи кон реформи, критериуми и оценки што треба да важат за секого: што оставила личноста како трајна вредност зад неа, според позицијата и влијанието што го имала. Низ книгата се отсликува не мал дел од тоа што ни се случуваше и се уште ни се случува.


 

Gore

 

Copyright © 2002 "МАКЕДОНСКО СОНЦЕ"