Мотивот за вештерката. Во античката митологија е спомната вештерката Кирка од "Одисеја".

Мотивот за натпревар помеѓу човек и натриродно суштество. Во македонскиот фолклор веќе наведовме примери на натпревар помеѓу свирач и самовили, а има и други вакви случаи, додека и во митологијата се забележани приказни со ваков мотив, на пример натпреварот помеѓу Атина и Арахна во плетење и други.

Мотивот за врзана девојка, која е жртва на чудовиште. Во античката митологија овој мотив е спомнат во приказната за Андромеда која требало да биде жртвувана на чудовиште за да се сочува нејзината земја. Но, пред да се случи тоа, таа била спасена од јунакот Персеј, кому нејзините родители му го ветиле царството ако ја спаси. И овој мотив се среќава во македонските приказни.

Мотивот на натриродно суштество кое води љубов со смртник. Вакви примери веќе спомнавме во македонските народни творби во кои млад јунак се жени со самовила. Во античката митологија исто така има неколку вакви случаи (Афродита која водела љубов со Анхис и други).

Мотивот за персонализација на смртта. Во античката митологија најпозната е приказната за стариот човек кој ја повикал смртта затоа што му бил тежок товарот со дрвја. Но, кога смртта и навистина му се појавила, тој се уплашил и и рекол дека ја вика за да му ги поткрене дрвјата. Смртта е персонализирана и во некои творби од македонскиот фолклор.

Мотивот за персонализација на правдината. Во македонскиот фолклор постојат неколку приказни во кои правдината е прикажана како човечки лик, а во античката митологија постоело божество на правдината, кое се викало Дика.

Сигурно дека постојат уште вакви мотиви кои допрва треба да се проучат.

Во врска со постоењето на бројните очигледни фолклорни елементи во денешниот македонски фолклор, кои се наследени од антиката, т.е. од античките Македонци, само по себе се наметнува прашањето: од каде ваквите елементи во македонските народни умотворби запишани во 19 и 20 век, доколку Македонците од овие времиња и навистина немале никаква етничка и културна врска со античките Македонци (како што тврдат малубројните странски негатори на македонската нација, но и некои наши субјекти)? Кој им кажал на нашите предци од 19 и 20 век да ги чуваат преданијата за Александар Македонски, па дури и да го сметаат за наш македонски цар?

Пред да поминеме на анализа на овие прашања, треба да расчистиме со уште еден момент. Имено, некој со право може да забележи дека во македонскиот фолклор постојат бројни творби во кои се застапени ликови кои никогаш не живееле во Македонија и кои воопшто не биле Македонци. Овде предничат македонските умотворби за царот Соломон, како и за извесен број христијански светители. Па, зарем тоа значи дека и Соломон и сите овие светители биле Македонци? Или зарем денешните Македонци се потомци на Соломон и на христијанските светители спомнати во нашите народни умотворби? Секако дека не. Но, штом е така, тогаш можеби и умотворбите со античко-македонска содржина се исти такви (увезени однадвор и прифатени од нашите предци во 19 и 20 век)?

Нормално дека при ваквиот процес е неспорно и мешањето на одредени елементи од поднебјето на другите соседни народи. Така, на пример, постојат поедини македонски народни творби во кои се споменуваат: Будим Град, Косово Поле, Стара Планина, Дунав, Влашко, Цариград, Латинска земја, Арнаутска земја, Анадолија, цар Душан, цар Шишман итн. Но, овие поими во ниту една народна творба не се спомнати како наши (македонски), а освен тоа ваквите творби се извонредно ретки.

Но, да поминеме на фактите. Романот "Александрида" за прв пат се појавил околу 2 или 3 век по Христа во Александрија од непознат автор. За време на Византија овој роман добил нова редакција, која била елинизирана.

Што се однесува до Балканот, се смета дека "Александрида" првпат бил преведен на територијата на Бугарија некаде помеѓу 10 и 14 век (К. Пенушлиски, "Митот и фолклорот", Скопје, 1996, стр. 61). Првиот превод на територијата на Србија се случил на крајот од 13 век. Но, обата овие преводи биле само во ракопис. Тоа не биле печатени книги и којзнае дали воопшто ги имало во повеќе од неколку примероци. Оттаму, далеку од логиката е да се тврди дека овие неколку ракописни примероци (објавени во туѓи земји) биле поттик на Македонците од 19 и 20 век за "создавање" творби за Александар Македонски. Напротив, познато е дека ракописните книги биле пишувани во сосема мал број примероци и тие главно биле чувани по манастирите и црквите, што значи дека не биле секому достапни, а да не зборуваме за фактот што тогаш одвај дали имало по некој писмен за да ги чита.

Првиот печатен превод на "Александрида" во Европа се појавил во 1550 година, а првите печатени примероци на "Романот за Александар Македонски" се појавиле во Србија и во Бугарија дури во 19 век. Бугарскиот превод се појавил во 1844 година. Овој превод повторно бил издаден во Цариград (1851 година) и во Букурешт (1867 година). Па, дали можеби нашите главно неписмени предци по селата и по градските сокаци на 19 век ги читале овие книги, па седнувале да измислуваат творби за Александар Македонски?

На просторите на бивша Југославија, средновековниот роман за Александар Македонски ("Александрида") за првпат бил преведен на хрватски дури во 1871 година во Загреб, и тоа од страна на В. Јагиќ, а во 1878 година е преведен и на српски и објавен во Белград. Но, тогашните Србија и Хрватска немале речиси никаква допирна точка со Македонците. Србија тогаш била сиромашна и мала независна држава, а Хрватска и самата била под туѓинска власт, без речиси никакви контакти со нашите предци кои живееле во мрачните турски вилаети. Освен тоа, Македонците ни денес знаат бугарски, па ни хрватски и српски (со исклучок на наследството од заедничкиот живот во Југославија кога во македонските училишта се учеше српско-хрватскиот јазик), а камоли тогаш, кога немале речиси никаков помасовен допир со овие туѓи народи.

Практично, во хипотезата според која романот "Александрида" бил причина за појавата на песни за Александар Македонски, недостасува убедлив одговор на клучното прашање кое се однесува на механизмот според кој содржината на овој роман стигнала до свеста на нашите (главно неписмени) предци од 19, па и 20 век, посебно ако се знае дека овој роман никогаш не бил објавен во Македонија.