АРХЕОЛОГИЈА
Археолошки ископувања на локалитетот "Градиште" во близина на селото Јегуновце, тетовско
ТВРДИНА КОЈА ОПСТОЈУВАЛА ОКОЛУ ДВЕ ИПОЛ ИЛЈАДИ ГОДИНИ
Пишува: Милева ЛАЗОВА
- "Градиште" е многу важен локалитет со комлексен карактер, со еден континуитет на културно живеење од бронзеното време, антички период до среден век.
- Овој локалитет кој се наоѓа кај село Јегуновце, иако се уште не е доистражен, сепак понуди многу богати наоди.
А
рхеолошкиот локалитет "Градиште" кој се наоѓа кај Јагуновце е забележан уште многу одамна, по Втората светска војна. Постојат луѓе кои го споменале, а можеби и го посетиле, но не оставиле некаква документација за него. Тоа се академик професор д-р Блага Алексова, која го истражувала северниот дел на Полог, потоа професор Иван Микулчиќ кој дава почетни информации за Тетово и Тетовско во историјата.
На овој локалитет откриени се неколку монети од различни периоди
Меѓутоа, со површински премер на локалитетот во 1992 година се зафатил Виктор Лилчиќ, професор на Институтот за историја на уметност со археологија. Во таа година во рамките на проектите на Институтот за историја на уметност и археологија на Филозофскиот факултет, професор Лилчиќ ја изработил почетната документација за локалитетот "Градиште".
ИСКОПУВАЊА
Планот за локалитетот кој бил направен во 1992 година започнал со изведување на површински истражувања на падините.
Истражувањата ги започнавме воглавно на јужната и југозападната падина, вели професор Лилчиќ. Согледавме во тоа време дека имаме силен ѕид изграден од бел варовен малтер. Формата на тврдината следи некаква неправилна конфигурација на теренот со едно спуштање на југозападниот дел на т.н. тераса којашто била населена. Површината на локалитетот е некаде околу еден хектар што укажува дека имаме една силна тврдина, а можеби и градче. Со истражувањата констатиравме дека тврдината започнала да прераснува во град затоа што веќе се оформени едно подградие и две населби чијшто обем се уште не можеме да го дефинираме, а тие се наоѓаат од двете страни на Вардар.
Монета со ликот на византискиот цар Лекапен (920 - 944 година)
Калап со илустрација на змеј
Оловен крст, железен клуч...
Бронзен прстен
Во организација на тетовскиот Музеј со директорот Среќко Јовановски и со археологот Гордана Несторовска, професор Лилчиќ оваа година во месеците септември и октомври ја продолжува втората фаза од истражувањата.
Оваа година веќе преминавме на археолошки ископувања. Извршено е археолошко сондирање на акрополата - на највисокиот дел од тврдината, додава професор Лилчиќ. Отворивме една сонда на највисокиот врв да видиме за што може да станува збор, отворивме и уште три сонди на околу сто метри северозападно од врвот на акрополата. Со тие сонди успеавме да допреме до здравицата што значи до најстерилниот слој, така што ги документиравме основните културни хоризонти на овој локалитет. Не можеме да зборуваме за целосно дефинирање на просторот затоа што ископувавме само на тие четири сонди.
НАОДИ
Од она што го откривме можеме да констатираме дека станува збор за најстар културен хоризонт, најверојатно од бронзено време. Откривме делови, фрагменти од специфична грнчарија, вази работени со рака, а не на грнчарско колце со карактеристична оформени рачки, вели професор Лилчиќ. Отприлика тоа се мали мешести садови со рачки некој вид праамфори. Немаме некои поконкретни информации за почетокот на првиот милениум пред новата ера, односно за железното време, како да настанал некој застој. Од античкиот период немаме добро дефинирано архајски, класичен период, меѓутоа во хеленистичкиот период и доцниот хеленизам е застапен со карактеристични фрагменти од садова керамика со широки рачки. Откривме и едно копје кое потсетува на македонските сарици, оние со кои Александар Македонски успеал да го освои истокот. Наспроти неговите сарици кои биле издолжени со централно ребро, откриената сарица е кусо лисесто копје, но најверојатно е од тој временски период.
Покрај овие наоди, професор Лилчиќ говори и за една откриена републиканска сребрена монета којашто на аверсот има претстава на една женска фигура, можеби некоја божица, а на реверсот е една свештеничка - божицата на огнот - која во рацете држи една луцерна - кандилце. Освен оваа монета која е откриена во 1992 година, професор Лилчиќ ги наведува и другите наоди.
Еден бронзен прстен, повеќе фибули (безопасни, игли), една од нив е од словенсковизантиски тип со подвиткана нога од што може да се констатира дека уште тогаш словените се присутни на тој простор, истакна професор Лилчиќ. Исто така имаме ранохристијански крстови од олово на некои посиромашни слоеви, потоа имаме мали клучиња од железо, копје итн. Имаме еден интересен наод од таа доцна антика или пак од среден век, т.н. мрачен век, еден мал приврзок од две полутопки на кои се вдлабени некакви фигури кои наликуваат на змејови. Служел за калапење на мали украси. Откривме и повеќе монети од
IV до VI век воглавно со ликови на Константин, Аркадиј и царевите од VI век, Јустин I и II кои се доста застапени. Во првите истражувања откриена е една гроздовидна обетка од словенсковизантиски тип. Во овие цели ископувања и истражувања во оваа година откривме неколку монети меѓу кои се издвојува една монета многу значајна со ликот на византискиот цар Лекапен којшто владеел од 17 декември 920 до 16 декември 944 година. Овој наод е значаен затоа што укажува дека во првата половина на X век непосредно пред владеењето на царот Самуил во нашите краеви овој локалитет бил контролиран и населен со една помала византиска војска. Овие монети се доста ретки.По оној културен хоризонт од републиканскиот период, интензивно е присутен доцноантичкиот хоризонт, а тоа е периодот од
IV до VI век од нашата ера каде што се откриени еден објект и многу покривни керамиди. Неговата функција се уште не е определена - дали е приватен, воен или култен објект - христијанска црква што е логично за овој простор. Според откритијата, застапен е и средниот век, односно од X век до XIII век. За XIV век нема сознанија, но според професор Лилчиќ најверојатно со доаѓањето на Србите, тие ја освоиле тврдината и оттогаш таа не функционира. А потоа и со доаѓањето на Турците во XV век овој локалитет замира.На овој локалитет, поради неговото огромно значење за нашата археологија, се уште треба да се истражува.