Нареднава - 2003 година е прогласена за година на хендикепот во земјите на ЕУ, а нашата држава тежнее да биде во рамките на таа Европска Унија.

Овие лица со посебни потреби се "осакатени" и од законските регулативи, односно со измената на Законот за здравствено осигурување. Според споменатиот Закон, лице кое прележало детска парализа има право на само 50 отсто партиципација при набавка на железен апарат. Ова е мошне апсурдно со оглед на фактот дека цената на еден апарат и ортопедски чевли е 600 евра, а каде да се најдат 300 евра кога тие луѓе опстануваат со користење на социјална помош од 75 евра. Освен тоа со новиот Закон за вработување на инвалиди потребни се низа подзаконски акти за да тој реално заживее и да се спроведе на дело.

Според статистиката на членството на Сојузот на телесни инвалиди за 1997 година од вкупно 3.065 члена само 613 се вработени или 18 отсто, а местата каде е овозможено да има пристап за лицата со хендикеп, во државава можат да се избројат на прсти. Од вкупниот број на членови, со високо образование има само 168 или помалку од 5 отсто, а дури 62 отсто се корисници на социјална помош.

Повеќето хендикепирани лица сметаат дека имаат проблем со нивното вклучување во државата и општеството како рамноправни граѓани. Со донесувањето на одредени мерки и правила од страна на ОН и меѓународната здравствена организација, за оваа популација на лица се наметнуваат сите можни права како и другите граѓани и нивно учество во сите сфери и полиња од општествениот живот. Во државава постојат повеќе организации на хендикепирани лица, но во јавноста особено беа забележани активностите на здружението на граѓани "Полио Плус" кое ја води кампањата "Да бидеме искрени", медиско-правна кампања за алармирање на јавноста за постојаното губење на правата на хендикепираните лица и изнаоѓање начини за имплементирање на нови права.

Тие само бараат нешто што е сосема нормално и вообичаено, но се прашуваат зошто во практика тоа е тешко да се реализира!

Да имаат право на образование, на здравствена заштита, на вработување за да можат самите да се издржуваат и да работат некоја определена дејност за која се способни, за да не бидат зависни од општеството и државата, право на формирање на семејство и семеен живот, учество во политиката, медиумите и т.н.

Со еден збор, хендикепираното лице да има право насекаде да може да го живее својот нормален живот, без разлика каков хендикеп има. И затоа државата и општеството треба да се гордее со овие лица, бидејќи навистина се трудат да бидат корисни граѓани и да бидат застапени на сите нивоа од нормалниот општествен живот, вели претседателот на "Полио Плус", главен и одговорен уредник на магазинот на лица со посебни потреби-способности, "Вулкан", Звонко Шаврески.

Кога се зборува за правата на хендикепираните лица треба да се има на ум дека станува збор за два вида права. Првиот корпус - права се однесува на општо признаените човекови права и слободи прокламирани со Декларацијата на Обединетите нации, ратификувани од нашата држава и инкорпорирани во највисокиот правен документ кај нас, Уставот на Република Македонија. Заложбите во овој дел се насочени кон тоа хендикепираните лица, без исклучок, да можат да ги уживаат загарантираните права и слободи, да се гарантира нивно активно заживување и конечно да се надминат сите форми на дискриминација и маргинализација по овој основ.

Неофицијално во државава има околу 70.000 лица со хендикеп, но точна бројка не постои. Активистите од "Полио Плус" поднеле барање до поранешниот спикер Стојан Андов за да во годинешниов попис постои и посебна графа за хендикепирани. Истото не е прифатено и токму поради тоа се шпекулира со бројката на лица со хендикеп.

На Запад е привилегија да се биде хендикепиран. Се е прилагодено на нив. Тие не се потешкотија на останатите граѓани, а со олеснителните околности тие и не се забележуваат како лица со посебни потреби, констатира Душко Христов, секретар на "Полио Плус". Што се однесува до постоењето на "Полио Плус" тоа датира веќе три години и во негова иницијатива се низа досегашни активности. Моментно ова здружение работи на иницијатива за дополнување на Законот за користење бенефиции во јавниот сообраќај и има поднесено иницијатива до Министерството за финансии за укинување на ДДВ за хендикепираните лица. Во план на ова Здружение се и низа други активности се со цел за спроведување на зацртаните точки на нивната кампања.

Лицата со пречки во интелектуалниот развој треба да добијат бесплатна здравствена заштита, како што е предвидено со посебната Декларација. Такво ветување даде Министерството за здравство, кое се обврза во иднина кога ќе ги пишува законите и подзаконските акти да преземе дел од Декларацијата за изедначување на правата на лицата со пречки во интелектуалниот развој, а кои се однесуваат на обезбедување бесплатна здравствена заштита за лицата со посебни потреби. Инаку, оваа Декларација е донесена на 26 јуни годинава од Републичкиот центар за помош на лица со ментален хендикеп "Порака". Тие, во овој дел од Декларацијата, бараат од државата да оформи и државен регистер за следење на децата родени со ризичен фактор. Исто така, бараат да се развие и мрежа на развојни центри, како важен предуслов за рано откривање и посебен третман на децата родени со ризичен фактор. Децата и лицата со пречки во интелектуалниот развој немаат никакви бенефиции во здравството. При здравствените прегледи се уште се третираат како обичните граѓани и плаќаат за прегледи, третмани и лекарства.

Како што сите нормални луѓе имаат право на нормален живот, така и луѓето со посебни потреби сакаат да го живеат животот без дополнителни тешкотии и оптоварувања.

Во Спарта, 425 п.н.е., Советот на старците, децата со хендикеп ги фрлале во водите на Егејот, затоа што од нив никогаш немало да биде добар војник. Во Лион, 1326 година, хендикепираните морале да носат ѕвонци за да го најават своето непожелно присуство. Честопати "озвученото суштество" преставувало навреда за останатите. Адолф Хитлер погубил 50.000 Германци, обидувајќи се да создаде совршен човек. Тоа бил неговиот пристап кон хендикепираните.

Дали денес е поинаку, дали е ставено стоп на непотребното "ѕверење" кон лицата кои со нешто се поразлични од останатите? Дали сме дојдени до моментот кога ако не можеме да им помогнеме да го излекуваат својот хендикеп, барем да се обидеме да им го олесниме животот, барем да ги надминат архитектонските бариери?

Затоа што... На луѓето им треба малку поинаква приказна, за човекот, а не за толпата, за јакоста, а не за силата. Во ова време кога популизмот ни изгледа како најтопла прегратка, всушност ни треба топлината на индивидуата, што воопшто нема врска со индивидуализмот, туку со заедништвото, напиша во еден вовед Звонко Шаврески.