ПЕТРУШЕВСКА: Обврските што претходно ги изнесов се идентични за сите држави-кандидати за членство во НАТО. Само за споредба, на пример Романија, во периодот од 1989 до денес мораше да "жртвува" воена машинерија од 200 000 лица (иако, за жал, се уште троши многу поголем процент од сопствениот бруто-домашен производ за одбрана од која било западно-европска држава, дури 2.4%). Во секој случај, како принципиелно прашање, секогаш кога се работи за утврдување бројки тие би морале, на страната на РМ да бидат искристализирани врз основа на сеопфатна анализа на структурата на војската, и да се планираат барем среднорочно (значи за петгодишен или подолг период) и врз основа на неа да се гради преговарачката позиција со Алијансата. Во досегашната постапка, бројката на редукција на активниот и на резервниот состав веќе е договорена, а онаа на офицерскиот кадар се уште е на маса. Инаку, обврските за РМ се бројни: воени (прифаќање на Стратешкиот концепт и на Воената доктрина на НАТО; трансформација, реорганизација и стандардизација на вооружените сили и на воените системи во согласност со НАТО-стандардите; воспоставување контрола на органите на државната власт врз вооружените сили; создавање специјални одделенија во воените институции за усогласување на дејствијата со Воената команда на силите на НАТО во Европа; усогласување на воените буџети со стандардите на НАТО и планирање во рамките на државните буџети, или на буџетите за одбрана на долгорочни програми за купување оружје од западно производство; преориентирање на одбрамбената индустрија на западна технологија и на цивилни програми на производство; реконструкција и стандардизација на инфраструктурните објекти што НАТО може да ги користи за подобрување на своите стратегиски и тактички потреби; оспособување на вооружените сили за учество во воените вежби за оперативна и борбена готовност на вооружените сили на НАТО во мировни операции и во други мисии и обврски на НАТО; зголемување на бројот на официри и генерали кои ќе се обучуваат во образовните центри на НАТО итн...). Политички: (почитување на нормите на меѓународното право, Повелбата на ООН и документите на ОБСЕ; воздржување од закана со сила, или примена на сила во решавањето на меѓудржавните спорови; добросеседски односи, почитување на меѓународните обврски во поглед на разоружувањето и контролата на вооружувањето; соработка со НАТО во решавањето на општоевропските проблеми и поддршка на неговите ставови и воени и политички мисии; демократија, правна држава, човекови права) и економски (идентични со оние што ги бара ЕУ, но, во овој контекст како материјална подлога на сеопфатниот процес на приспособување кон НАТО стандардите). Сувопарното набројување на обврските дава одговор на пршањето што добива РМ? Добива можност макотрпно да работи на достигнување на високопоставените западноевропски критериуми. Нивното задоволување во содржинска смисла отвора простор и за институционално санкционирање на фактичката положба преку можноста РМ да учествува во НАТО како инструмент за регулирање на кризите во, условно говорејќи, новиот поредок, како камен-темелник на системот на колективна безбедност во Европа, како контролен механизам на разоружувањето и.т.н...

Фактот дека РМ е составен дел од големото подрачје на сигурност, понатаму несомнено ќе има влијание и врз нејзината перцепција од страна на факторите кои донесуваат одлуки дали да влегуваат во неа со инвестиции или не.

ПЕТРУШЕВСКА: Претпоставувам дека ве интересира предлогот што МКГ го изнесе во Извештајот под наслов: "Македонскиот пат кон одржливост, нов безбедносен приод кон НАТО и ЕУ", од 15.11.2002, во врска со гаранциите на НАТО во однос на зачленувањето на РМ. Очигледно, МКГ релативно коректно го вреднува исклучителниот придонес што РМ го имаше во многу пресудни моменти по регионот во целина ("Косовската криза, бегалската криза, мисиите" на територијата на РМ). Како опипливо признание во споменатата насока предлага токму РМ да стане центар за регионална безбедносна соработка. Меѓутоа, добар дел од она што го предлага во врска со обврските на НАТО кон РМ е обично "бла-бла", повторување на општи места што и на најмалку упатените во оваа проблематика им се добро познати, а за НАТО се одамна преземена (практично од почетокот на деведесеттите кога започна процесот на трансформација на НАТО) генерална обврска кон сите кандидати за членство. На пример, предлогот, НАТО да се обврзе на давање "безбедносна и обучувачка помош" за да го овозможи процесот на квалификување на РМ за прием во членство. Впрочем, и во Завршниот документ на Самитот во Прага Алијансата изразува подготвеност да го продолжи процесот на помагање на РМ, како акт на охрабрување на напорите на РМ за реформа, а во функција на "останување на РМ во седлото" т.е. "останува предвид за разгледување за идно членство".

ПЕТРУШЕВСКА: Всушност, РМ "побара" понатамошно присуство на странски сили на нејзината територија, кои исто така би имале воена компонента, но според составот и, особено, според намалените задачи би биле поинакви од претходните две мисии на НАТО. Овојпат нивниот мандат би се состоел во давање техничка помош на македонските безбедносни сили во процесот на реинтегрирање на територијата која беше зафатена со војна, во процесот на набљудување на западниот и северниот дел од граничната линија и во процесот на достигнување на стандардите на НАТО. Мандатот исто така ги "покрива" и припадниците на ОБСЕ, односно, ќе подразбира и заштита на странските цивилни мисии што функционираат во се уште неинтегрираните региони. Но, кој субјект би ја испратил мисијата? РМ остави простор заинтерсираните (НАТО и ЕУ) меѓусебно да се договорат. Што е неспорно? Дека на РМ & е неопходна мисија на странски сили. Дека со оглед на деликатноста, обемноста и интензитетот на активностите што допрва ќе мораат да ги преземат безбедносните сили на РМ, им треба техничка помош од искусна, докажана, ефикасна странска воена сила. Во моментов, без оглед каква вредносна оценка му даваме на овој факт, такви се силите на НАТО сојузот, со сите консеквенции што од тој факт произлегуваат – доминантност на стратешките интереси на една држава-членка – САД во физиономирањето на односите со трети држави. Од друга страна, Европските сили поради интересите на државите што стојат позади нив, како и поради нивното разбирање на и позиционирање во однос на случувањата во регионов, во извесна смисла би можеле да бидат третирани како поблагопријатни, но нивната ефикасност допрва би морала да се докажува токму на РМ. За жал, Европските сили се уште се во мошне болната и противречна фаза на воспоставување. Денес е јасно дека поради противењето на Турција на пристапот на овие сили кон информативната и логистичката инфраструктура на НАТО, тие нема да бидат подготвени за преземање на мисијата пред 15.12.2002. Во секој случај, кога веќе РМ мошне лежерно остави можност други субјекти да одлучуваат за нејзин интерес (како впрочем многупати досега), тогаш секако интерес на Македонија е барем НАТО и ЕУ да се договорат за субјектот на испраќањето и при тоа новата мисија да не биде преседан невтемелен врз заклучоците на Конференцијата посветена на односите НАТО – ЕУ. Понатаму, РМ не смее да дозволи новата мисија да биде преседан во смисла на сили со самостоен мандат. Несомнен интерес на РМ е да има мултилатерални сили, а не сили во кои би партиципирале само две-три држави.

ПЕТРУШЕВСКА: Несомнено, влијае многу. Бездруго, делува мошне негативно. Од признавањето на Тајван па наваму, во основа, РМ нема единствена надворешна политика, ниту во смисла на стратегија, ниту во смисла на тактика. Надворешната политика на државата беше препознатлив конгломерат од проблематични по опстанокот на државата партиски ставови што на меѓународната сцена ги пласираа партиските војници кои во конкретниот момент стоеја на чело на централните органи на власта. Следствено, односот на меѓународниот фактор кон РМ кој толку често ги разжестува до солзи нејзините граѓаните, е над се наметнат од отсуството на автентична надворешно-политичка иницијатива на нашата страна.

ПЕТРУШЕВСКА: Крајно условно говорејќи, двојната формула е поповолната варијанта. Значи, само релативно, со оглед на околностите на случајот. Најнеповолната варијанта би била да се прифати сите држави во билатералните односи, или на мултилатерално ниво на РМ да и се обраќаат под име кое би било договорено со РГ. Но, и покрај изнесената ограда, речиси неизлечивата неповолност за РМ се состои во фактот што, воопшто РМ изразила согласност да преговара за нешто што и припаѓа како природно право, со самиот факт дека е држава во меѓународно-правна смисла. Да потсетам, РМ прифати да преговара за "разликите околу името", односно, прифати со политички методи – преговори во комбинација со посредување, да разреши спор кој објективно е правен т.е. може да биде разврзан врз основа на примена на релевантни правила на општото меѓународно право. Дали тоа значи дека има простор за активирање на Меѓународниот суд на правдата како арбитаер во евентуална постапка пред него покрената? Да, само под точно определени услови кои во моментот не се задоволени. Да не ве оптоварувам со технички податоци, доволно е ако кажам дека РМ не упатила до Генералниот секретар на ООН декларација со која би ја прифатила задолжителната надлежност на Судот. Сепак, постои правна можност за активирање на постапка пред Судот за давање советодавно мислење во врска со правната заснованост на приемот на РМ во членство на ООН под услов на исполнување дополнителни претпоставки за членство надвор од оние предвидени со член 4 од Повелбата на ООН. Се разбира, и за нејзиното активирање, како и за се друго потребно е дефинирање на политичка волја и нејзино "вбризгување" во дипломатските и правните канали на ООН.

ПЕТРУШЕВСКА: РМ има несомнена правна обврска да соработува со Трибуналот во сите фази од постапката. Тоа значи да одговара на неговите барања за прибирање доказен материјал, за сослушување сведоци, осомничени лица и вешти лица, за идентификација и пронаоѓање лица и за доставување документи, како и да ги спроведува налозите на Трибуналот за апсење, екстрадиција и слично. Сериозен, одговорен и дисциплиниран однос на РМ кон оваа институција е нејзин темелен интерес. И од многу други постапки, но секако и од квалитетот на односот Скопје-Хаг, меѓународниот фактор ќе ја оценува зрелоста на државата, приврзаноста кон европските стандарди во материјална смисла, и соодветно ќе ја вреднува.