"Македонците во стари времиња биле многу проучени како научници, а исто така и по својата храброст. Сега пак тие се плашливци и незнајковци" (Патопис од непознат автор од пред 1798 година, Конгресна библиотека во Вашингтон, Оддел за ретки книги сигнатура Г 160. Л 317, 1816 год. цит. според Александар Матковски, цит. дело).

Слично разочарување од состојбата во Македонија покажал и патописецот Кузинери, кој во својот патопис од 1816 година запишал:

За чувањето на споменот за античка Македонија среде Македонците од самиот почеток на 19 век, сведочи и непознат француски патописец кој тогаш ја посетил Македонија. Откако пишува за некој споменик за кој народот му рекол дека е од времето на Александар Македонски, непознатиот Французин запишал:

Слично запишал и патописецот Јохан Хајнрих Мајр, кој исто така во почетокот на 19 век ја посетил Македонија:

Дека Македонците од 19 век се потомци на античките Македонци пишувал и францускиот патописец Дидро. Тој исто така разочарано констатирал дека некогаш славната Македонија за време на турското владеење се нашла во целосна апатија. Тој запишал:

Да се потсетиме дека Пелазгите биле стар народ, кој живеел на Балканот, а посебно во Македонија. Од страна на Грците тие биле сметани како "барбари" - луѓе кои не зборуваат грчки. Веќе спомнавме дека некои истражувачи дури сметаат и дека Словените се потомци на Пелазгите.

Рускиот истакнат деец Виктор Григорович, во врска со импресиите од својата посета на Македонија во 1844 - 1845 година запишал:

"Во сите краишта што ги посетив, јас немам чуено други имиња освен имињата на Александар Велики и на Марко Крале. И едниот и другиот живеат во спомените на народот... Споменот за Александар Велики сепак е повеќе утврден кај народот." (цит. според Блаже Ристовски).

Веќе спомнавме дека Виктор Григорович запишал и една народна творба за македонскиот цар Филип Втори.

Да ја спомнеме и изјавата на еден, засега непознат, учител од Охрид кој дошол на местото на истераниот бугарски учител во Солун во 1845 година. Оваа изјава подоцна е пренесена и во тогашниот печат, без да се наведе идентитетот на учителот. Кога го прашале да се декларира што е по националност, нашиот охриѓанец дословно рекол:

"Јас не сум ни Бугарин, ни Грк, ни Цинцарин! Јас сум чист Македонец, какви што биле Филип и Александар Македонски и Аристотел филозофот (цит. според Блаже Ристовски).

Ерејот Димитрија од Кривопаланечко во врска со своето етничко потекло, во далечната 1848 година, запишал:

"Родум сум Македонец... Од Бога било пишано мојата татковина да страда од Грците, па тие не ни даваат мир ниту денес, иако сите знаат дека Македонија била постара држава од нивното царство." (цит. според Блаже Ристовски).

За самиот град Јохан Хан смета дека е всушност наследник на стариот град Пела:

Јохан Хан бил уште еден Германец кој работел во грчката влада во времето на кралот Отон.

Многу дециден опис на Македонците од горенаведениот аспект претставува еден извадок од статија, објавена во "Цариградски весник" од Цариград во бројот од 03. 03.1860 година од непотпишан автор. Оваа статија претставува уште едно сведоштво дека во денешната македонска нација тече крвта на славните антички Македонци и дека за тој факт биле свесни и Македонците од 19 век. Овде читаме:

"Оваа земја е Македонија и ако ја погледнеме природата, наравите, обичаите, карактерот на жителите, нивниот став, нивната физиономија, исцело ќе ги препознаеме истите оние мажи што во старо време ги сочинувале фалангите на Александар Македонски." (цит. според Блаже Ристовски).

Во 1865 година забележан е еден спор помеѓу македонскиот деец Венјамин Мачуковски и некој Грк, околу припадноста на Македонија врз основа на монетите од Александар Македонски. Мачуковски бил и посебно ангажиран од страна на босанскиот фолклорист Верковиќ во барањето македонски народни песни за овој голем македонски цар.

И самиот босански фолклорист Стефан Верковиќ, кој во 19 век престојувал во Македонија, за Македонците од југозападниот дел на Македонија тврдел дека во најголем број му припаѓале на коленото Пуливаковци. Ова колено (пошироко семејство, род) го опфаќало целото население од повеќе македонски градови од југозападна Македонија. Пишувајќи за етничката свест на Пуливаковци (некаде во шеесеттите години на 19 век), Верковиќ запишал:

"Кај Пуливаковците постои предание дека се чисти Македонци и потомци на Александар Велики. Долно-Поленците, а особено тие што живеат во околината на Пазар се гордеат со старата столица, т.е. со градот Бела, од кој останале само една кула и една карпа, висока пет аршина". (Верковиќ: "Македонски народни умотворби 5", Македонска книга, Скопје, 1985, стр. 138).

За директен потомок на античките Македонци себеси се сметал и истакнатиот македонски учител, писател и револуционер Иван Шумков од Крушево. Тој во шеесеттите и седумдесеттите години од 19 век работел како учител во Солун и притоа објавил неколку книги. Во еден спор со бугарскиот учител Салганџиев, Шумков изјавил дека не е Бугарин, туку чист Македонец, какви што биле славните Филип и Александар Македонски. Во 1871 година на Учителскиот собир во Прилеп Шумков се заложил за воведување на македонскиот јазик во училиштата во Македонија.

На бугарскиот учител Салганџиев и внукот на солунскиот првенец Паунчев му се претставил како (цитат): "чист Македонец, како што беа Филип и Александар Македонски". (Подетално кај: Христо Андоновски: "Јужна Македонија од античките до денешните Македонци", Скопје, 1995 год., стр. 55).

Дури и бугарскиот национален деец и егзархиски агент Петко Славејков пишувал за овие тенденции меѓу Македонците. Иако тој, во духот на егзархизмот и бугаризмот, ги напаѓа овие тенденции, преку неговото писание јасно се гледа дека тие биле широко распространети помеѓу Македонците од 19 век. Во својата статија "Македонското прашање", објавена на 18.01.1871 година, Славејков напишал:

"Многупати имав слушнато од македонистите дека тие не биле Бугари, туку Македонци, потомци на древните Македонци и секогаш сме чекале докази за тоа, но не сме ги дочекале..."

Одговарајќи на ваквата провокација, македонскиот деец Димитар Македонски во својата статија "По македонското прашање", објавена на 16.02.1871 година, запишал:

"Македонците не се изгубиле од лицето на Земјата, како што некои си дозволуваат да велат, зашто, колку што знаеме ние, тие не згрешиле некогаш, па да зине земјата и да ги голтне". (цит. според Блаже Ристовски).

На Славејков и на сличните на него, кои се уште ги има во и околу Македонија, денес ќе им одговориме дека токму поради дејноста на таквите како нив - агенти на странските анти-македонски пропаганди, Македонците биле оневозможувани самите да си ја проучуваат сопствената историја и да понудат докази за својата историска автохтоност и национална засебност. Од страна на анти-македонските пропагандисти доказите за националната засебност на Македонците биле криени од нашите предци и наместо нив, им биле поттурани наводни "докази" за нивната инородна припадност.